Romeinse plekken in het centrum van Nijmegen.


Deze wandeling begint op het kruispunt van de Burchtstraat - Ridderstraat- Lindenberg - Voerweg- Kelfkensbos bij het monumentje met de engel (spoorwegmonument).

Je kunt het routekaartje hier downloaden, handig om naast de tekst te hebben.
Het wordt hieronder ook weergegeven.

De eerste stedelijke nederzetting in Nederland.

Je staat op historische grond van grote betekenis. In dit gebied werd in ongeveer 10 voor Chr. het Oppidum Batavorum gesticht.

Hier op deze plek lag de eerste stedelijke nederzetting van ons land! Hij bestreek een flink deel van het centrum, voor zover we nu weten het gebied vanaf het Keizer Traianusplein in het oosten tot het stadhuis in het westen en vanaf de zuidelijke rand van de heuvel tot een flink eind richting Hertogplein.

Het Oppidum Batavorum, "versterkte nederzetting van de Bataven", werd door de Romeinen gesticht. Slim, want samenwerking leverde beide partijen voordelen op: de Bataven waren goede soldaten en uitstekende ruiters en ze kenden de streek. De Bataven ontleenden aanzien aan hun deelname in de legers van de Romeinen en ontvingen voordelen van hen.

De nederzetting had een gemengd Romeins - Bataafse sfeer. Het was het bestuurscentrum voor het Bataafse gebied. Een deel van de gebouwen was van steen maar het merendeel van hout. Het stratenpatroon was echt Romeins, vierkant patronen. Veel later zijn (niet Romeinse) straten bijvoorbeeld in Vianen en Elburg ook op die manier aangelegd.


De wandelroute.

Je kunt het kaartje hier downloaden

Eerst maar even rondkijken

Als je voor het monument gaat staan en in die richting kijkt, dan zie je achter dit spoorwegmonument (1) het Valkhofpark. Rechts van je loopt de steile Voerweg naar de Waalkade.

De Voerweg was oorspronkelijk een droge verdedigingsgracht langs het Valkhof die pas in de 13e eeuw als weg naar de Waalkade werd uitgegraven. Daarvóór vormden Valkhof en Kelfkensbos (nog wat meer naar rechts, schuin achter je) dus nog een aaneengesloten gebied.

Achter je en op de plaats van cultureel centrum de Lindenberg (links) lagen droge verdedigingsgrachten uit de Romeinse tijd die het op het Valkhof gelegen castellum beschermden.

Op de Josephhof / Scholenhof (6) achter de rij restaurants (wéér wat verder met de klok mee) zijn resten, waaronder brandpakketten, van het Oppidum Batavorum opgegraven. Extra link: Spoorwegmonumentje

Valkhof (1, 2, 3, 4)

Loop van het spoorwegmonumentje (1) schuin naar het park. Loop over het verhoogde gedeelte en links langs de poort rechtdoor naar de St. Nicolaaskapel. Als je daar aan de rand over de balustrade kijkt (2), zie je de muur van de toren waar je nu op staat. Mogelijk is dit van oorsprong nog een van de torens van het Romeinse castellum dat hier heeft gestaan. Of dit hier echt een zichtbaar restant van dat castellum is, zal in de loop van 2020 blijken als de toren wordt gerestaureerd.//

Als je hier zo staat kun je je wel voorstellen dat deze heuvel Nijmegen een belangrijke strategische positie gaf. Je kunt en kon ver weg kijken en de vijand dus al heel vroeg aan zien komen. Bovendien was de heuvel een enorme barrière voor iedereen die de stad wilde bereiken. Meer over de Nicolaaskapel of over het Valkhof.

Ga vóór langs de kapel links het pad op dat verderop in het park naar rechts buigt, langs de half ronde Barbarossaruïne (3). Die ziet er Romeins uit, wat te verklaren is doordat keizer Frederik Barbarossa voor de herbouw van de Valkhofburcht rond het jaar 1155 van de Romeinen afkomstig materiaal heeft gebruikt. Meer over de Barbarossaruïne.

Als je nu voorlangs de ruïne rechtdoor loopt kom je over een bruggetje (4) dat over de Voerweg ligt. Dit bruggetje herdenkt het "Driemanschap" dat bestond uit J. Graadt van Roggen, M. Francken en H. Terwindt. Deze drie hebben zich vooral ingezet voor de sloop van de stadswallen en de uitleg van de stad. Het prachtige smeedijzeren hek aan het eind en het bruggetje zelf dateren van 1886.

Sloop van de wallen

Kelfkensbos met Godenpijler (5)

Eenmaal over het bruggetje zie je het kunstwerk Noviomagus (5). Het herinnert aan de Romeinse Godenpijler die hier stond. Van deze pijler zijn twee delen teruggevonden toen de parkeergarage hieronder werd gebouwd. De originelen vind je in het Museum Het Valkhof hier aan de rand. In dit kunstwerk zijn daar afgietsels van gebruikt. Meer over de Godenpijler en de zonnewijzerdie deel van het kunstwerk is.

Deze Godenpijler op een prominente plaats in het Oppidum Batavorum leidde tot de definitieve en onomstreden erkenning van Nijmegen als oudste stad van Nederland.

Ga even langs de rand van het plein zitten om de uitleg over de Godenpijler te lezen. Dan leer je meteen hoe de pijler in het kunstwerk ook als zonnewijzer dient.

Loop nu met het museum aan je linkerhand verder rechtdoor, steek de straat over (pas op, want hier slaan auto's af naar de parkeergarage en aan de overkant komen er auto's uit!) en vervolg je wandeltocht naar rechts, langs de restaurants. Na even lopen is er aan de linkerkant een onderdoorgang (6) waardoor je op de Josephhof komt. Je ziet meteen een informatiepaneel met uitleg.

Josephhof en Scholenhof (6, 7)

Op de Josephhof, achter de rij restaurantjes, werden in 2005 opgravingen gedaan voordat de nieuwe wooncomplexen zouden worden gebouwd. Er werden duidelijke brandsporen gevonden van de Bataafse opstand van 70 na Chr. waarbij het Oppidum in brand werd gestoken. Er werden uit die tijd kelders van stenen huizen blootgelegd: huizen met de oudste stenen funderingen van ons land. De huizen stonden in een rij en waren aan de voorkant 6 meter breed. Ze lagen langs een weg waarvan het tracé overeenkomt met de huidige St. Jorisstraat-Kelfkensbos, de straat waar de restaurants aan liggen. Sommige huizen hadden zelfs wandschilderingen zoals je die ook in Rome kon aantreffen.

Helaas heeft hier projectontwikkeling het gewonnen van de geschiedenis. In de kelder van het gebouw dat wat verderop rechts aan de straat ligt zijn gelukkig de belangrijkste gevonden resten bewaard. Met de Open Monumentendagen kun je die soms bekijken. Op andere dagen moet je het doen met een blik in de kijkkast  (kaartje op nummer 7).

Meer zien? (8, 9)

Mocht je ook opgravingsresultaten live willen zien, (dat kon hier niet meer door alle nieuwe bebouwing) en een blik werpen op de archeologische vondsten die aan de Waal, onderaan de Valkhofheuvel zijn gedaan, dan kun je, opnieuw vanaf het spoorwegmonument waar je dit rondje startte, de Veerpoorttrappen aflopen, onderaan meteen rechtsaf slaan en De Bastei (8) bezoeken.

Ook de resten van de Romeinse muur in de onderdoorgang van het Casino onderaan links van de Veerpoorttrappen (in een soort etalage, bijna aan het eind) en aan de voorkant van het Casino bij de opgang naar de boveningang het hypocaustum (zeg: centrale verwarming) die hier is blootgelegd zijn zeker een kijkje waard.

DRomeinse stadsmuur Steenstraat Nijnegenelen van de muur vind je ook als je na de onderdoorgang nog wat verder loopt door de Steenstraat (straatje dat rechts afbuigt), aan de linkerkant van het een eindje verderop gelegen Besiendershuis.

(9) staat dus voor het hypocastum aan de voorkant en een deel van de Romeinse muur in de onderdoorgang aan de achterzijde van het Casino en ook nog voor het verlengde daarvan wat verderop in de straat. Het betreft één muur die nu onder het Groene Balkon ligt.

Vanaf hier zou je ideaal kunnen aansluiten aan de Waalkadewandeling (bolletje (22) bijvoorbeeld) die je dan gewoon in omgekeerde volgorde loopt.
Deze pagina werd het laatst aangepast op 19-01-2020.