De Romeinse legerkampen in Nijmegen

op de Hunnerberg, het Kops Plateau en het Valkhof

Nedergermaanse Limes

Toen de Romeinen naar het noorden optrokken werd ver van het vaderland een poging ondernomen om Germanië te veroveren. Deze poging mislukte volledig na een verpletterende nederlaag in het Teutoburgerwoud (9 n.Chr).

Keizer Tiberius (14-37) zag nu wel in dat de Romeinen zich erbij moesten neerleggen dat de Rijn voorlopig de noordgrens van het rijk zou blijven en staakte in 16 n.Chr. de aanvallen. De nadruk kwam te liggen op versterking van de bestaande posities. Daarvoor kwam het gebied dat nu Nijmegen - Berg en Dal in beeld. De "grens"die zo ontstond is nu bekend als de Nedergermaanse Limes.

Drie legerkampen

Bijna twee eeuwen lang hebben de Romeinen een legerbasis gehad op de heuvelrug in het oosten van Nijmegen. In die twee eeuwen was de samenstelling van de legers steeds anders.
In totaal waren er drie kampementen:

1. vanaf 16 v.Chr. op de Hunnerberg,
2. vanaf 10 v.Chr. op de Kopse Hof en opnieuw op de Hunnerberg vanaf 70 na Chr.
3. Begin vierde eeuw op het Valkhofplateau een castellum (een soort fort). Karel de Grote bouwde later, in 777, op en mèt de restanten van dit fort zijn palts en Barbarossa op zijn beurt in 1155 zijn enorme burcht.

Aan de Waal bij het Valkhof was er bovendien een kleine nederzetting met een aanlegplaats of haven voor de bevoorrading van de legers boven op de berg.

1. De oudste Romeinse legerplaats in Nijmegen

De oudste Romeinse legerplaats in Nijmegen is die op de Hunnerberg (Hunerberg), richting Ubbergen. Hij werd rond 16 v.Chr. gesticht en had een oppervlak van ongeveer 42 hectare (zo'n 80 voetbalvelden). Deze legerplaats bood ruimte aan twee legioenen met een totale sterkte van 12.000 man. .

Ten westen van dit kamp verrezen kampementen voor de hulptroepen. Zo'n kampement is gevonden onder het huidige Hotel Belvoir aan het Keizer Traianusplein. Je moet je zulke kampen voorstellen als complexen met meestal uitsluitend houten gebouwen.

2. Het legerkamp op het Kops Plateau

Het veel kleinere kamp op het Kops Plateau (ook wel de Kopse Hof) lag wat verder naar het oosten. Het werd aangelegd nadat de bewoners van het kamp Hunnerberg waren vertrokken. De legerplaats op de Kopse Hof is veel langer in gebruik geweest dan die op de Hunnerberg: ongeveer 80 jaar, tot aan de Bataafse opstand in 69/70. Het karakter van dit kamp was ook anders: meer dan een legerplaats fungeerde het als een commandocentrum.

Aan de noordoostzijde lag een voorname, bijzonder grote commandopost. Het is goed mogelijk dat Nero Claudius Drusus, de bekwaamste generaal onder keizer Augustus en bekend van de Drususgracht, hier heeft gewoond.   (op mobiel hieronder).

^{Bron: www.spannendegeschiedenis.nl www.spgs.nl scenario: Peter van der Heijden iov: RBT Arnhem Nijmegen / Giesbers communicatiegroep}

  

3. Het castellum op de Valkhofheuvel

Vanaf de jaren 270/280 tot 457 n.Chr. lag er op het Valkhof een Romeins castellum. Het castellum werd beschermd door drie (droge) grachten. De buitenste gracht lag onder meer op de plaats van de Eiermarkt en de St. Josephhof. Meer naar binnen lagen twee grachten met een redelijk recht verloop. Ze zijn op het Kelfkensbos teruggevonden en worden gevisualiseerd op het Kelfkensbos .

Aan de noord- noordwestelijke kant van het Valkhof zijn delen van de tufstenen muur en twee torens in de steile helling aangetroffen. Deze restanten worden in 2025/ 2026 geconserveerd en beter zichtbaar gemaakt.

Karel de Grote heeft in 777 zijn Palts gebouwd op de resten van dit Romeinse castellum gebouwd. Daarbij maakt hij gebruik van restanten ervan. Keizer Frederik Barbarossa op zijn beurt gebruikte de restanten van die palts weer om zijn burcht te bouwen. Over hergebruik en circulaire economie gesproken!

Veel archeologische vondsten

Er zijn op de kampementen in oost enorm veel vondsten gedaan, waaronder 4500 munten en verscheidene militaire uitrustingsstukken. De mooiste, interessantste en kenmerkendste vondsten zijn, als de verbouwing klaar is, weer te bekijken in het Valkhofmuseum.