De Joodse gemeenschap in Nijmegen

Oorlogsjaren

"De muren van de synagoge aan de Gerard Noodtstraat werden beklad met een vlekkerig hakenkruis en teksten als ‘Juda vrek’ en ‘Judas stik’. ^{Foto en citaat van Geschiedenislokaal 024}

Ook in Nijmegen verliepen de oorlogsjaren dramatisch voor de joodse gemeenschap. Eind 1940 was aan de Joden in Nijmegen al verboden om parken en horecagelegenheden te bezoeken. In 1941 werd alle Joden verboden vrije beroepen uit te oefenen. Ook in Nijmegen werden de Joden zo steeds meer geïsoleerd van de rest van de bevolking.

Ook volgde een registratie van alle burgers met een joodse afkomst. De deportaties begonnen in het najaar van 1942 en duurden tot april 1943.

Van de 537 Nijmeegse Joden van voor de Tweede Wereldoorlog hebben er maar vijftig de naziterreur overleefd.
^{Een deel van deze tekst is ontleend aan een bijdrage van het Huis van de Nijmeegse geschiedenis.}

In de buurt van een van de beide synagoges van de stad,  die aan de Nonnenstraat, herinnert een beeld van Kitty de Wijze aan de omgekomen Joden. Kitty (Kaatje) de Wijze was een Nijmeegse vrouw die in 1942 in Auschwitz werd vergast.
Tegen de gevel van de "nieuwbouw" aan deze Kitty de Wijzeplaats vind je de namen van alle omgekomen Joden.

Dat dit alles er nogal ingehakt heeft bij veel Nijmegenaren kun je begrijpen als je kennis neemt van de relatie van de stad met de joodse gemeenschap door de eeuwen heen.

Synagoge Gerard Noodtstraat

Tot aan 2018 heeft de voormalige door Oscar Leeuw ontworpen synagoge aan de Gerard Noodtstraat dienst gedaan als Natuurmuseum. Na de oorlog werden de joodse diensten gehouden in een ruimte naast de oorspronkelijke synagoge. De geslonken Nijmeegse joodse gemeenschap was niet meer in staat de synagoge te onderhouden en verkocht deze.

Meer hierover

Jodenvervolging 1942-1944 op de Website Oorlogsdoden.

Nijmegen kwam als een van de zwaarst getroffen steden uit de Tweede Wereldoorlog. De website Oorlogsdoden wil een digitaal monument zijn voor de duizenden (laatste schatting: ruim 3700) personen die toen door oorlogshandelingen om het leven zijn gekomen in of buiten Nijmegen, maar die in de stad woonden, werkten of tijdelijk verbleven of daar begraven werden.