De Benedenstad

Deze pagina maakt deel uit van de wandeling Grote Markt en omgeving.


A. Vanaf de Commanderie lopen we verder de Benedenstad in.
Ben je slecht ter been en is trappen aflopen een uitdaging, dan kun je het beste even terug naar de Kannenmarkt / Smidstraat lopen, de Smidstraat aflopen en dan weer aansluiten bij "Joods monument op de Kitty de Wijzeplaats" hieronder.

B. Loop anders links om de Commanderie heen. Het heet hier Franse Plaats, een naam die herinnert aan de 80-jarige oorlog toen calvinistische Franse en Waalse soldaten hier ingekwartierd waren. In de muur aan je rechterhand zie je een kanonskogel die hier is ingeslagen tijdens de 80-jarige oorlog.

We lopen nu de trappen af naar de Nonnenstraat. De Nonnenstraat ligt 6 tot 7 meter lager dan de Commanderie van Sint Jan.

Achterzijde synagoge NonnenstraatOnderaan de trappen slaan we linksaf de Nonnenstraat in. Meteen zie je rechts de eerste synagoge van de stad.

De Nonnenstraat dankt zijn naam aan het vrouwenklooster ‘ter Nonnen’ dat het hele gebied tussen Nonnenstraat in het zuiden, de Lage Markt in het noorden, de Priemstraat in het westen en het niet meer bestaande Praatshof besloeg. Het was het oudste vrouwenklooster van de stad, gesticht in 1249. De Nonnenplaats, die weer een heel stuk lager ligt dan de straat (kijk even links van de sjoel, bij de trap), was waarschijnlijk de bij het klooster behorende tuin. Hier kun je goed de hoogteverschillen in dit gebied ervaren. Het totale verschil in hoogte met de Commanderie bedraagt daar beneden zo'n 14 à 15 meter.

Synagoge en sjoel

Rechts zien we twee met elkaar samenhangende monumenten: de eerste synagoge van de stad en de daarbij behorende sjoel (school). De synagoge dateert van 1756 en is daarmee buiten Amsterdam de op één na de oudste synagoge van Nederland (die van Amersfoort is 30 jaar eerder in gebruik genomen). De sjoel is van 1872-1873 en doet wat oosters aan. Meer over de synagoge en de Joodse gemeenschap op deze site.

Loop nu verder de straat af, naar het pleintje met een herdenkingsplek voor alle in de Tweede Wereldoorlog omgekomen joodse stadgenoten.

Joods monument op de Kitty de Wijze plaats

Op dit pleintje, in het plantsoentje dat is omheind met een hek waarin de Jodenster is opgenomen, staat het beeld van Kitty de Wijze, een Nijmeegse joodse vrouw die met haar zusje Ellen omkwam in Auschwitz.

In Nijmegen overleefde meer dan 80% van de Joden de oorlog niet. Hun namen zijn vermeld op de plaquettes die op het pleintje tegen de muur van de school zijn aangebracht. Het monumentje houdt de herinnering aan hen levend.

Sla nu de Lange Brouwerstraat in (rechts is Spijshuys Uijlenspiegel, gevestigd in een (aan de buitenkant niet mee als zodanig herkenbaar) Stadskasteel.

Begijnenstraat

Sla de volgende straat, de Begijnenstraat, linksaf in. Links tegen de gevel enkele huismerken van de oorspronkelijke panden. Halverwege rechts vind je eerst de tuin (waar je best even in kunt lopen) en daarna de ingang het voormalige Protestantse Kinderenweeshuis.

Hier uitklap weeshuis (beneden) inpassen

Burger Kinderen Weeshuis (Protestant Weeshuis) in de Begijnenstraat.

Het eerste weeshuis van Nijmegen werd in 1560 geopend. Het werd, bekostigd met onder meer een erfenis van Stijntje Buijs, gevestigd in een bestaande woning aan de Broerstraat. Het was al gauw te klein en daarom werd er al na twee jaar hier aan de Begijnenstraat een nieuw weeshuis gebouwd. Om te worden opgenomen moest je het burgerrecht bezitten.

In 1591 werd Nijmegen door toedoen van Maurits protestant. Vanaf toen moet een wees niet alleen het burgerrecht bezitten, maar ook protestant zijn. Katholieke kinderen werden wel toegelaten, maar werden protestant opgevoed. In 1638 werd voor de katholieke wezen op de Hessenberg, hier vlakbij, het Armekinderenhuis gesticht.

De poort naar de ingang bestaat uit twee delen:

  • de twee weeskinderen bovenaan op de hoeken, een meisje en een jongen in traditionele wezenkledij, zijn gehakt door Gerhard Gröninger die uit Münster was gevlucht en van wie in die stad meerdere kunstwerken zijn bewaard (1646).
  • Het reliëf in het midden is uit 1616 en afkomstig uit een poort die het stadsbestuur in Luik had gekocht.
  • De poort als geheel is uit 1645 van de hand van Symon Bosboom, een Duitste beeldhouwer die later ook meewerkte aan het Paleis op de Dam in Amsterdam.

Nog even rechtdoor en je staat in de Hezelstraat. Op de terugweg kun je deze hele straat door lopen en zullen we er wat meer over vertellen.

Sla rechtsaf de Hezelstraat in en de volgende staat weer rechtsaf. Dit is de Papengas. Links staan mooie, van oorsprong middeleeuwse pandjes, rechts wat panden die wel aan een opknapbeurt toe zijn. Loop hier rechtdoor tot je, na het Weeshuis, aan je rechterhand een poort ziet. Die is bijna altijd open en je kunt gerust binnenlopen. Je komt in de tuin van het Weeshuis dat je zoëven zag.
Ga langs dezelfde weg door de poort en naar links een stukje terug de Papengas in, maar sla rechtsaf bij de kleine kapel: het Glashuis.

Jacobskapel of Glashuis.

De Jacobskapel maakte onderdeel uit van een klooster (het St. Jacobsgasthuis) dat in 1438 werd gesticht. Het behoorde aan de Cellen- of Zwarte Zusters. De kapel en het klooster boden onderdak aan zieken en aan pelgrims die op weg waren naar Santiago de Compostela. De kapel heet, met het straatje eromheen, ook wel Glashuis. De kapel heeft na 1591, toen Nijmegen protestant werd, allerlei functies gehad zoals school, stal, weeshuis en woning. Het bood onder andere ruimte aan de oven van een glasblazerij, vandaar de naam. Links van de deur is de samenhang met het klooster kort uitgelegd. In 1956 is hij gerestaureerd en kreeg het als St. Jacobskapel haar oude naam en religieuze functie terugkreeg. .


Loop links langs de kapel en min of meer rechtdoor het Vogelhofje in, een initiatief van de bewoners van deze buurt. Aan het eind van het pad rechtsaf en meteen weer linksaf en rechtdoor onder de poort door. Je komt in de Bottelstraat.

Wat je rondom ziet, is sociale woningbouw die werd gebouwd na sloop van grote delen van de Benedenstad. Dit stadsdeel was na  eeuwenlange bewoning binnen een volgepropte en meestal door soldaten bevolkte stad, volledig uitgewoond. De Benedenstad kreeg de doodsteek toen de Waalbrug de economische functie, die samenhing met de gierpont, uitholde. Na het bombardement lag de prioriteit bij het door het bombardement grotendeels weggevaagde centrum. Er was nauwelijks geld om wat nog kon worden opgeknapt te herstellen. Uiteindelijk is het Rijk bijgesprongen en heeft het de Benedenstad aangewezen als beschermd stadsgezicht onder de voorwaarde dat het middeleeuwse stratenpatroon en het dakenpatroon in de nieuwbouw terugkwamen.

De Bottelstraat

Tot voor kort een rommlige straat die een transformatie aan het doormaken is. Loop het naar links uit richting Hezelstraat. Spciaal de tip om iets naar links even de     in te lopen om de in een appartementencomplex omgebouwde meeltoren te zien en de restanten van een eeuwenoud klooster dat hier vanachter allerlei pandjes en muurtjes tevoorschijn kwam.

Loop verder de Bottestraat uit tot aan de Hezelstraat

Hier kun je nu kiezen

Vanaf hier kun je kiezen om of

  • linksaf te slaan en rechtstreeks via de Hezelstraat terug te gaan, of om
  • een omweggetje te maken door het Kronenburgerpark, om daarna hier weer terug te komen en dan de route verder af te maken.
  • de Waalkadewandeling te doen

Als je het Kronenburgerpark wilt bekijken, sla aan het einde van de Bottelstraat rechtsaf tot aan het kruispunt en dan dwars oversteken naar het park.
Vanaf hier volg je de wandeling door het park op deze pagina. Aan het eind kom je weer uit bij het punt waar je je nu bevindt en kun je de route verder aflopen via de Hezelstraat.

Als je de Waalkade wilt nemen sla aan het einde van de Bottelstraat rechtsaf en dan opnieuw rechtsaf de Nieuwe Markt helemaal uit (roze buurt! al is daar niet veel meer van over. Neem eventueel een straat verder rechtsaf, na het pleintje), klein stukje naar rechts afslaan, oversteken en door het poortje wat verderop naar de kade lopen. Ga naar bolletje (13) bij de trappen naar de spoorbrug en loop de route omgekeerd.

Verder: via het Kronenburgerpark
 

Verder: de Hezelstraat
 

Verder: de Waalkadewandeling

 

Deze pagina werd het laatst aangepast op 26-01-2020.