De Sint Nicolaaskapel

In Nijmegen werd Sint Nicolaas voor het eerst in Nederland vereerd.

Theofanu leidde hier in West-Europa een luxe leven. Zij introduceerde hier zijden stoffen en men zegt dat zij hier de vork heeft geïntroduceerd. Ook de Nicolaasverering heeft Theophanu hier geïntroduceerd. De naam Nicolaaskapel verwijst dan naar de in haar geboorteland geliefde heilige uit Myra (tegenwoordig Demre) in Lycië. Lycië ligt onder Antalya, aan de zuidwestelijke kust van Turkije.

Vanuit de Nicolaasverering is vanaf de 13e eeuw het Sinterklaasfeest ontstaan. Als Theophanu er niet was geweest, als ze niet was getrouwd met Otto II en als ze niet zo graag op het Valkhof had vertoefd, had Nederland waarschijnlijk nooit iets als een Sinterklaasfeest gekend.

Als je meer over het Valkhofpark en de beide kapellen wilt weten zou je je het prachtige boek Het Valkhof, 2000 jaar geschiedenis, Hettie Peterse, Dolly Verhoeven e.a. (red.) , ISBN 978 94 6004 185 3 aan kunnen schaffen.

Het bouwjaar van de Sint Nicolaaskapel

Er zijn in de loop van de tijd heel wat bouwjaren genoemd, allemaal tussen 950 en 1050. Veel ideeën moesten worden verlaten, geschreven bronnen ontbreken.

• Volgens de laatste, met enkele steekhoudende argumenten onderbouwde inzichten² is Keizer Otto III de vermoedelijke bouwheer. Uitgaande van de 14-jarige leeftijd waarop Otto III keizer werd, moet de kapel dan zijn gebouwd tussen 994 en 1002. Het is heel goed mogelijk dat hij is gebouwd ter ere van zijn moeder Theophanu (zie hieronder ) die het rijk namens hem bestuurde tot hij zelf tot keizer kon worden gekroond.
• Het is ook mogelijk dat Theophanu zelf de kapel heeft gesticht. De kapel zou dan kunnen zijn gebouwd tussen 972 (het huwelijk met Otto II) en (15 juni) 991, toen ze op het Valkhof stierf.

Theophanu, een Byzantijnse prinses op het Valkhof

Aan het eind van de eerste eeuw behoorde Nijmegen tot het Heilige Roomse Rijk ( = opvolger van het Romeinse) dat toen werd geregeerd door Keizer Otto II. De burcht op het Valkhof was toen erg belangrijk.

Otto II trouwde in 972 in Rome met Theophanu (Theofano), een Byzantijnse prinses, aangetrouwd familielid van de Byzantijnse keizerlijke families. Door dit huwelijk werd Theophanu op 13- jarige leeftijd (!) keizerin van het Heilige Roomse Rijk.

Otto III wordt geboren

Theophanu werd moeder van vijf kinderen. Als enige jongen werd de latere Otto III op weg van Keulen naar Nijmegen in het Ketelwoud als mannelijke helft van een tweeling, geboren. Het Ketelwoud lag ruwweg tussen Xanten in Duitsland en Nijmegen. Waar Otto werd geboren is dan ook niet precies bekend. Het kan in de Rijkshof* in Groesbeek zijn geweest of in de Watermeerwijk in Berg en Dal.

Theophanu was een krachtige vrouw. Toen haar man Otto II in 983 kwam te overlijden, heeft ze, in naam van haar toen pas driejarige zoon Otto III, tot aan haar dood in 991 over het grote Duitse rijk geregeerd. Ze is op haar geliefde Valkhof overleden en in de Pantaleonskerk in Keulen begraven. Zowel van Otto III als van Theophanu is bekend dat ze vaak, in ieder geval tot acht keer toe gedurende kortere of langere tijd, op het Valkhof verbleven.

Meer op deze website over Theophanu

*^{Aanvankelijk ontstond er in de moerassen van het 10 - 11e eeuwse Groesbeek een rijkshof. Een rijkshof is de verblijfplaats van een koning of keizer tijdens jachtpartijen. Dit huis werd waarschijnlijk al vroeg verlaten: in de 13e eeuw wordt er niet meer van gerept. Bron: Kastelen in Nederland}