Noviomagus

De burgerlijke nederzetting in Nijmegen-West, het Waterkwartier.

Lang verhaal kort.

Peutingerkaart,
 Nijmegen,
 Noviomagus onder de ANoviomagus werd gesticht nadat in het jaar 70 de Bataafse opstand door de Romeinen was neergeslagen. Het lag in het huidige Waterkwartier in Nijmegen West. Noviomagus kreeg van de Romeinse keizer Traianus stads- en marktrechten toen de Romeinen zich uit deze streken terugtrokken. Van de Romeinse naam Noviomagus (Nieuwe Markt) is de huidige naam Nijmegen afgeleid. De naam Noviomagus (Noviomagi) vinden we terug op de zogeheten Peutingerkaart, een middeleeuwse kopie van een Romeinse wegenkaart. In het Valkhofmuseum vind je een replica van deze intrigerende kaart met verdere uitleg.

Meer over de Bataafse opstand


Drie bewoningsconcentraties

Noviomagus is één van de drie plekken waar Romeins Nijmegen tot leven kwam. De andere waren de legerplaatsen in het oosten van de stad en een handelsnederzetting onderaan het Valkhof. Noviomagus lag in het huidige Waterkwartier in Nijmegen West. 

Indicatief: omvang en vorm bij benadering weergegeven

Noviomagus werd gesticht nadat in het jaar 70 de Bataafse opstand door de Romeinen was neergeslagen. Het Oppidum Batavorum, de Bataafs-Romeinse nederzetting op het Valkhof e.o., was door de Bataven zelf in brand gestoken.

Toen de Romeinen en Bataven na de opstand opnieuw gingen samenwerken werd in het huidige Waterkwartier, in plaats van het Oppidum Batavorum, de nieuwe stad Noviomagus gebouwd. De Romeinen legerden op de Hunnerberg het Legio X Gemina pia fidelis ("Tiende legioen, genaamd tweelingen, trouw en toegewijd"). Dit is de enige plaats in Nederland waar een compleet legioen lag. 

Borstbeeld van Traianus. Noviomagus kreeg, toen de Romeinen definitief onze streken verlieten, van de Romeinse keizer Traianus stads- en marktrechten. Vanaf die tijd heette het Ulpia (de familienaam van Traianus) Noviomagus Batavorum.

De restanten van Noviomagus

Toen Noviomagus werd verlaten ontstond er een soort van spookstad waar nog wel een tijdje mensen woonden maar die op den duur toch voornamelijk werd gebruikt om te plunderen. Lees hierover meer.

Nog veel te ontdekken

Door het gebied van Noviomagus liep de Romeinse weg die vanaf Xanten, door de huidige Nijmeegse binnenstad, naar uiteindelijk onze Nederlandse kust liep. Het verdere verloop van deze weg is bij lange na nog niet bekend.

Ook van Noviomagus zelf is nog veel te ontdekken. Op het ogenblik weten we het meest van de zuidrand en het midden van het stadje. Verder naar het noorden zal onderzoek worden gedaan als het oude industrieterrein daar wordt ontwikkeld. Het meest noordelijke stukje Noviomagus zullen we echter nooit kennen: de Waal heeft zijn loop hier vermoedelijk zo'n 50 tot 100 meter naar het zuiden verlegd en daarmee is een flink stuk onder water verdwenen.

De route naar de tempel-visualisaties

Hieronder vind je de route naar de plekken waar in de straten rond en op het oppervlak van het Maasplein de contouren van de gevonden Romeinse tempels, gebouwen en winkeltjes zijn aangegeven. Deze route loopt van midden in de stad, de Grote markt, naar de vindplaatsen.

De hele wandeling met uitleg vind je hier.

Als je liever de kaart in zijn geheel op je mobiel bekijkt dan is dit de link.