Burchtstraat

Lang verhaal kort.

De Burchtstraat was en is een van de belangrijkste straten in het centrum van Nijmegen. Hij leidt naar het Valkhof en de Valkhofburcht. Het oude stadhuis ligt aan deze straat. In de middeleeuwen woonden hier de Gebroeders van Lymborgh, over de hele wereld bekend maar (nog ) wat minder in ons eigen land. Hoewel... als je hun werk ziet gaat er misschien een lichtje branden.

In de Romeinse tijd maakte de Burchtstraat deel uit van de route van Xanten, in het huidige Duitsland, naar Katwijk aan Zee. Wegen in de Romeinse tijd.

In de straat stonden tenminste twee stadskastelen. En een dame uit de Merovingische tijd: de Loden Lady vond er eeuwige rust.

De Merovingen waren een dynastie van Frankische koningen, die van de 5e tot in de 8e eeuw regeerden over een regelmatig veranderend gebied in delen van het huidige Nederland, België, Frankrijk en Duitsland. De Merovingische periode werd gevolgd door de Karolingische toen Pepijn de Korte in 751 de laatste Merovingische koning, Childerik III, afzette.


 Je kunt de wandeling starten bij de Blauwe steen, op het kruispunt vlakbij de Grote Markt. Vandaar loop je omhoog richting Valkhof, maar natuurlijk kun je hem ook omgekeerd lopen.

de Blauwe Steen

De historische Blauwe Steen werd al in 1522 genoemd. Hij vormde het middelpunt van de middeleeuwse stad, waar de hoofdstraten samenkomen. Het middelpunt van de vier kwartieren (vierdels) waarin de stad was verdeeld: het Broersvierdel, het Onze Lieve Vrouwenvierdel, het St. Anthonisvierdel en het St. Jansvierdel.

Op de blauwe steen werden de in het Stadhuis uitgesproken vonnissen uitgevoerd. Die konden bestaan uit bijvoorbeeld geseling, vingers of oren afhakken en dergelijke. Ook boekverbrandingen vonden hier plaats.

Niet altijd was het zo wreed: als een  gevangen genomen Nijmegenaar om de steen werd geleid en iemand stelde zich borg, dan mocht hij niet in het gevang worden gezet totdat zijn vonnis was uitgesproken.

Een ander oud gebruik was dat bij een begrafenis de stoet om de steen trok. Tegenwoordig wordt op de Blauwe Steen onder meer het carnavalsseizoen officieel geopend.

 Loop van de Grote Markt met Stevenstoren weg de Buchtstraat in.

Je ziet in deze straat, vooral aan de rechterkant, veel wederopbouwarchitectuur. Ook aan de linkerkant zijn daar fraaie staaltjes van, bijvoorbeeld het pand tegenover het Stadhuis. Aan de linkerkant zie je ook nog panden die het bombardement van februari 1944 hebben overleefd.

Het stadhuis vind je aan de rechterkant. De poort rechts van de bordestrap leidt eerst naar de Gedeputeerdenplaats.

Gedeputeerdenplaats

Via de poort rechts van de trap (het is niet bekend wie de poort heeft gemaakt) bereik je de Gedeputeerdenplaats. Als de poort open is (dat is meestal het geval), kun je zonder enig probleem naar binnen wandelen.

In de onderdoorgang zijn links enkele stenen ingemetseld die herinneren aan de oorlog in Nederlands Indië. Aan de rechterkant vind je plaquettes die herinneren aan de vijftigste viering van de bevrijding, 5 mei 1995 en aan de vijftigste herdenking van de Slag om Nijmegen in september 1944, waarbij de Waalbrug door het 1ste en 2e Bataljon van de Grenadier Guards werd veroverd.

De poort aan de overkant van de binnenplaats, waar je bij binnenkomst tegenaan kijkt, is de toegangspoort van de Kwartierlijke Academie (de eerste universiteit van Nijmegen, 1655 - 1680). De academie was gevestigd in de Commanderie van Sint Jan. De poort die je ziet gaf toegang tot de Franse Plaats waaraan de Commanderie gelegen is. Meer over de Commanderie van St. Jan

 

Op de binnenplaats zelf kun je veel fragmenten vinden van gevels en vooral van muurstenen van eind 18e eeuw gesloopte stadspoorten en -muren.
Het poortje onder de toren (links) is afkomstig uit een pand aan de Snijderstraat 23.

De toren van het stadhuis

Kijk eens, vanuit de uiterste hoek rechts van de Gedeputeerdenplaats, omhoog naar de toren. Daar zie je bogen ingemetseld. Die bogen zijn een fragment van de dakgootlijst van de in '44 totaal uitgebrande, middeleeuwse Dominicanenkerk. Die stond hier vlakbij, zeg maar achter je, aan de Broerstraat.

Het stadhuis had voor de oorlog trouwens geen toren. Dat hij er nu wel een heeft is bedoeld als gedeeltelijke vervanging voor de talrijke in de Tweede Wereldoorlog bij het bombardement verloren gegane kerktorens. Nijmegen was voor de oorlog een echte torenstad.

De gevel van het Nijmeegse stadhuis

De gevel van het stadhuis stond er na de oorlog volkomen geblakerd bij. Veel elementen moesten opnieuw worden gemaakt om Nijmegen zijn gezicht terug te geven.

Bovenin onder de daklijst zie je 7 medaillons die de zeven deugden voorstellen. De zeven deugden zijn Prudentia (voorzichtigheid), Iustitia (rechtvaardigheid), Temperantia (matigheid), Fortitudo (kracht), Caritas (liefde), Spes (hoop) en Fides (geloof). Deze beelden zijn door Martinus van Dijk gemaakt naar de 16e-eeuwse originelen.

Boven de raampartijen vind je, in twee rijen,18 hoofden, eveneens door Martinus van Dijk gehakt.

Onderaan staan 8 beelden die acht vorsten en helden uit de Nijmeegse geschiedenis voorstellen: keizer Frederik van Barbarossa, keizer Traianus, keizer Karel IV, keizer Karel de Grote, keizer Karel V, Duits koning Willem II, Claudius (Julius) Civilis en Julius Caesar. Ze zijn opnieuw gehakt door Albert Termote naar voorbeeld van de bij het bombardement verloren gegane beelden. Die waren uit 1553 en gemaakt door meester Cornelis Sass. Hetzelfde geldt voor de Madonna met kind op de hoek van het stadhuis.

Nu je toch omhoog kijkt, kijk ook eens achterom naar de zes reliëfs rond het thema flora en fauna door Jac Maris op de gevel van Burchtstraat 3 (op de hoek). Wie zegt dat wederopbouwarchitectuur niet veel voorstelt?

Meer over de bouwgeschiedenis van het Stadhuis

Een kleine fotogalerij en meer over de interessante bouwgeschiedenis van het Stadhuis op een aparte pagina

Het graf van de "Loden Lady"

Pal tegenover C&A en midden op straat vind je een kunstwerk dat herinnert aan een graf dat in mei 2001 precies hier , bijna vier meter onder het huidige straatniveau werd gevonden bij rioleringswerkzaamheden. Het is een gravure1 met de contouren van de gevonden lichaamsdelen, omgeven door dure producten uit de tegenwoordige tijd. 

Het is het graf van een dame uit de vierde eeuw. Ze lag in een loden grafkist, reden waarom ze haar liefdevol de "Loden Lady" zijn gaan noemen. Het zal een rijke, invloedrijke dame zijn geweest, want lood was ook in die tijd een duur materiaal en er waren kostbare rijkdommen meebegraven.  Bovendien: hoe dieper een graf, des te lastiger het was om zo'n goedgevulde kist leeg te roven.

De gevonden loden kist en de stoffelijke resten van de dame zelf kun je bezichtigen in Museum Het Valkhof.

Met dank aan Kunst op Straat Nijmegen.

Het huis en de werkplaats van de Gebroeders van Lymborch

Op enkele tientallen meters van de vindplaats van de Loden Lady stond in de veertiende eeuw het huis waar de Gebroeders van Lymborch (tot voor kort nog van Limburg genoemd) en hun oom/ leermeester Jan Maelwael woonden en werkten. De kelder onder dit woon- en werkpand van Jan Maelwael en zijn neven is nog niet zo lang geleden teruggevonden. Deze kelder ligt deels onder het pand van C&A en deels onder het pand links ervan.

Vana 25 augustus 2019 is het Gebroeders van Lymborch Huis hier in de Burchtstraat 63   geopend, bovenop de nog bestaande middeleeuwse kelders van het familieatelier waar de gebroeders het vak geleerd hebben.

Het Huis zal de basis worden voor tal van historische en culturele publieksactiviteiten. Van tentoonstelling tot lezing, van stadswandeling tot educatieprogramma’s voor scholieren. Bezoekers kunnen hier meer over het leven en werk van de familie Maelwael Van Lymborch te weten komen.

Maelwael? Gebroeders van Lymborch?

Rembrandt of van Gogh zijn hier in Nederland bekender, maar de gebroeders en hun oom zijn in het buitenland minstens zo bekend en zeker zo geliefd.

Hun mooiste werken zijn zo kwetsbaar dat ze helaas niet meer tentoongesteld (kunnen) worden. Maar er zijn ook mooie en wél te betalen boeken met prachtige reproducties. Wil je een facsimile, dan betaal je meer, jaren geleden zelfs al € 12.000.

Meer Over de Gebroeders van Lymborch, met een video van de ontdekking van de kelders onder hun ateliers | Meer over de gebroeders op deze website |

Stadskasteel om de hoek

Als je bovenaan de Burchtstraat bent sla dan even linksaf. Achter het pannenkoekenhuis 't Hoogstraatje, staat een groot pand. Dat pand is een stadskasteel geweest. Je kunt het zien als je links tussen het rijtje oude en het rijtje nieuwere panden door het hek kijkt.

Ook achter de (afschuwelijk lelijke) gevel van het Kruidvat in de Burchtstraat werd in 2003 een fragment ontdekt van een stadskasteel uit de dertiende of vroege veertiende eeuw. In deze periode werden dit soort grote huizen voor de stedelijke elite gebouwd, vaak uitgerust met borstweringen, kantelen en arkeltorentjes. Vandaar de naam stadskasteel.

Meer over Stadskastelen in Nijmegen waaronder meer over het stadskasteel achter Hoogstraat 3.

1 De gravure is gemaakt door het ontwerpbureau LaSalle uit Ede.

Laat je leiden door bolletjes van deze kleur als je deze route wilt lopen. De volgorde van de nummers is niet zo van belang.

Bij het kaartje

Met dit knopje, links in de bovenbalk, kun je lagen van de kaart aan- en uitzetten. Laat bij deze wandeling bij voorkeur alleen "Centrum zuid" aangevinkt.
 

Dit knopje rechts in de bovenbalk gebruik je als je de link naar het kaartje met vrienden wilt delen of naar jezelf wilt sturen (handig als je het op een smartphone of je i-Phone wilt gebruiken).
 

Deze pagina werd het laatst aangepast op 19-01-2020.