Nijmegen: gebouwd op zeven heuvels

Er zijn veel steden op zeven heuvels gebouwd 1. Rome is daar in Europa de meest bekende van. Ook Nijmegen is op zeven heuvels gebouwd. Wel meer trouwens, als je ook buiten het centrum kijkt, maar we bedoelen hier de stad zoals die eeuwen binnen de wallen lag.
De Zevenheuvelenweg, die deel uitmaakt van de route van de derde Vierdaagsedag, ligt buiten de stad. Die heuvels tellen voor dit verhaal niet mee.

De zeven heuvels waarop Nijmegen is gebouwd.

De heuvels waar de stad op is gebouwd zijn ontstaan in de laatste ijstijd, die zo'n 10.000 jaar geleden eindigde. Doordat het steeds warmer werd, smolt het ijs van de stuwwal. Het smeltwater sneed diepe dalen uit. De heuvels werden bebouwd.

Welke heuvels?

Dat is nog een probleempje, want er liggen meer dan zeven heuvels in de stad zoals die eeuwen tussen de stadsmuren lag. Over welke periode hebben we het? Waar gaan we van uit?

A. de heuvels waarop tot in de 14e eeuw de uitbreiding van de stad gestalte kreeg. De 14e eeuw was de tijd waarop de ontwikkeling van de stad flink op stoom kwam.

B. de heuvels die vallen binnen de aanwijzing van de Benedenstad tot beschermd stadsgezicht. De motivatie voor de aan de aanwijzing gekoppelde bescherming was namelijk naast "de cultuurhistorische waarde van de nederzettingsstructuur" ....  "de unieke ligging op zeven heuvels, ieder bekroond door een of meerdere belangrijke beschermde monumenten".

Het kaartje met de begrenzing van het beschermde gebied vind je hiernaast. De binnen deze begrenzing aanwezige heuvels zijn:

  1. Hessenberg (Heezeberg) parallel aan de Lange Hezelstraat, met klooster / weeshuis.
  2. Hund(i)sburg (Honsberg): waarop de Stevenskerk en de Grote Markt te vinden zijn.
  3. St. Jansberg: de heuvel waarop de Commanderie van St. Jan staat.
  4. Klokkenberg: waarop de klokkenstoel stond van waaraf, voordat de klokken van de St. Steven het luiden voor het openen en sluiten van de stadspoorten overnamen, de belangrijkste momenten van de dag werden ingeluid. Cellenbroederenhuis e.o.
  5. St. Anthonisberg of Geitenberg: met klooster
  6. Hofberg: de heuvel met het Valkhof.
  7. St. Geertruidsberg (deel van de Hunnerberg, Hoenderberg): ten oosten van de Voerweg, met St. Gertrudiskapel.

7. De Gruitberg centraal op het kaartje eveneens met 7. aangeduid ligt erbuiten. De vraag is of dit wel een berg (heuvel) was, trouwens.

In beide gevallen (A. en B.) komen we op 6 gemeenschappelijke heuvels (rode rand) uit. Twijfel kan er bestaan over de Gruitberg die bij A. binnen en bij B. buiten de mogelijkheden (aanwijzing) valt of de St. Geertruidsberg die in de 14e nog niet werd bebouwd maar nu wel binnen het beschermde gebied valt. Beide laatste worden met een zwarte rand aangegeven.

Ik ga uit van de Aanwijzing tot beschermd stadsgezicht, maar ach.... maakt het veel uit?

Ik wil Rob Duchateau van klimbijnijmegen.nl en Rob Essers (link naar zijn laatste bijdrage, onderaan de pagina onder "zeven heuvels") hartelijk bedanken voor het me scherp houden, voor hun ondersteuning, tips en geduld bij de zoektocht naar DE zeven heuvels.

Meer over de stadsontwikkeling: Het "fundament" van Nijmegen | De sloop van de stadsmuren | Verdedigingswerken | De Waal door de stad |

1. https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_cities_claimed_to_be_built_on_seven_hills

Deze pagina is het laatst gewijzigd op 11-05-2019.