Nijmegen: gebouwd op zeven heuvels

Er zijn veel steden op zeven heuvels gebouwd 1. Rome is daar in Europa de meest bekende van. Ook Nijmegen is op zeven heuvels gebouwd. Wel meer trouwens, als je ook buiten het centrum kijkt, maar we bedoelen hier de stad zoals die eeuwen binnen de wallen lag.

De zeven heuvels waarop Nijmegen is gebouwd

De heuvels waar de stad op is gebouwd zijn ontstaan in de laatste ijstijd, die zo'n 10.000 jaar geleden eindigde. Doordat het steeds warmer werd, smolt het ijs. Het smeltwater sneed diepe dalen uit. In deze dalen ontstonden de eerste wegen. De heuvels werden bebouwd.
(Het Hengstdal is een van de mooiste voorbeelden van een smeltwaterdal, maar dat ligt ver buiten het centrum.)

Dit zijn de eerste zeven heuvels die eeuwenlang binnen de stadswallen lagen en waarop het jongste Nijmegen werd gebouwd.

  1. Hessenberg: parallel aan de Lange Hezelstraat, met klooster / weeshuis.
  2. Hundisburg: waarop de Stevenskerk en de Grote Markt te vinden zijn.
  3. Jansberg: de heuvel waarop de Commanderie van St. Jan staat.
  4. Klokkenberg: waarop de klokkenstoel stond van waaraf, voordat de klokken van de St. Steven het luiden voor het openen en sluiten van de stadspoorten overnamen, de belangrijkste momenten van de dag werden ingeluid).
  5. Anthonisberg of Geitenberg: met klooster, nu de Lindenberg.
  6. Hofberg of Slotberg: de heuvel met het Valkhof en het Oppidum Batavorum.
  7. Geertruidsberg: ten oosten van de Voerweg.

Kaartje met de (eerste) zeven heuvels waarop Nijmegen is gebouwd

De Mariënburg (met de kapel) zou ook als heuvel kunnen worden aangemerkt, evenals de Gruitberg, maar het hoogteverschil is bij deze beide heuvels gering in verhouding tot die bij de andere.

In de aanwijzing van de Benedenstad tot beschermd stadsgezicht staat letterlijk: Het belangrijkste motief voor de bescherming vormt dan ook de cultuurhistorische waarde van de nederzettingsstructuur en de unieke ligging op zeven heuvels, ieder bekroond door één of meerdere belangrijke beschermde monumenten.


Meer over de stadsontwikkeling: Het "fundament" van Nijmegen | De sloop van de stadsmuren | Verdedigingswerken | De Waal door de stad |

1. https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_cities_claimed_to_be_built_on_seven_hills