Nijmegen: gebouwd op zeven heuvels

Er zijn veel steden op zeven heuvels gebouwd 1. Rome is daar in Europa de meest bekende van. Ook Nijmegen is op zeven heuvels gebouwd. Wel meer trouwens, als je ook buiten het centrum kijkt, maar we bedoelen hier de stad zoals die eeuwen binnen de wallen lag.
De Zevenheuvelenweg, die deel uitmaakt van de route van de derde Vierdaagsedag, ligt buiten de stad. Die heuvels tellen voor dit verhaal niet mee.

De zeven heuvels waarop Nijmegen werd gebouwd.

De heuvels waarop de stad in het begin is gebouwd zijn ontstaan in de laatste ijstijd, die zo'n 10.000 jaar geleden eindigde. Doordat het steeds warmer werd, smolt het ijs van de stuwwal. Het smeltwater sneed diepe dalen uit. De heuvels werden bebouwd.

Welke 7 heuvels?

Er liggen meer dan zeven heuvels in de stad zoals die eeuwen binnen de stadsmuren lag. We gaan uit van de zeven heuvels die zijn bedoeld in de aanwijzing van de Benedenstad tot Rijksbeschermd stadsgezicht en die dus in de Benedenstad liggen. Daar namelijk ontstond Nijmegen en daar werden de heuvels het eerst bebouwd. De motivatie voor de aan de aanwijzing gekoppelde bescherming was namelijk onder meer "de unieke ligging op zeven heuvels, ieder bekroond door een of meerdere belangrijke beschermde monumenten".

Het kaartje met de begrenzing van het beschermde gebied vind je hiernaast.

Deze heuvels zijn

1. Hessenberg (Heezeberg) parallel aan de Lange Hezelstraat, met klooster / weeshuis.

2. Hund(i)sburg (Honsberg): waarop de Stevenskerk en de Grote Markt te vinden zijn.

3. St. Jansberg: de heuvel waarop de Commanderie van St. Jan staat.

4. Klokkenberg: waarop de klokkenstoel stond van waaraf, voordat de klokken van de St. Steven het luiden voor het openen en sluiten van de stadspoorten overnamen, de belangrijkste momenten van de dag werden ingeluid. Cellenbroederenhuis e.o.

5. St. Anthonisberg of Geitenberg: met klooster

6. Hofberg: de heuvel met het Valkhof.

7. St. Geertruidsberg (deel van de Hunnerberg, Hoenderberg): ten oosten van de Voerweg, met St. Gertrudiskapel.


Naschrift Er is wellicht ook nog wat te zeggen voor de Gruitberg als zevende heuvel. Hij ligt binnen de eerste stadsomwalling en kerk en klooster Marienburg staan er op. Dan zou echter één van de andere, logischer, heuvels moeten vervallen. Het past bovendien niet in de motivering van de aanwijzing. De vraag is bovendien of dit wel een berg (heuvel) was of een opslagplaats, (berg)plaats van gruit.

Ik wil Rob Duchateau van klimbijnijmegen.nl en Rob Essers (link naar zijn laatste bijdrage, onderaan de pagina onder "zeven heuvels") hartelijk bedanken voor het me scherp houden, voor hun ondersteuning, tips en geduld bij de zoektocht naar DE zeven heuvels.

Meer over de stadsontwikkeling: Het "fundament" van Nijmegen | De sloop van de stadsmuren | Verdedigingswerken | De Waal door de stad |

1. https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_cities_claimed_to_be_built_on_seven_hills

Deze pagina is het laatst gewijzigd op 21-07-2019.