De Lakenhal op de Grote Markt

Deze pagina maakt deel uit van de wandeling Grote Markt en omgeving.


Achter het beeld van Mariken staat een rij pandjes uit de middeleeuwen. Ze zijn in de 16e eeuw (tussen 1542 en 1545) verbouwd door Claes die Waele uit Rhenen.

Hundisburg

Tot 1382 stond er hier op de uitgestrekte heuvel, de Hundisburg alleen de Stevenskerk waarvan de bouw in 1254 startte. Hij was toen nog lang niet zo groot als nu, maar maakte boven op de heuvel natuurlijk wel indruk.

Het economische leven speelde zich nog onderaan de heuvels, aan de Waal en in de Benedenstad af.

De eerste Nijmeegse Lakenhal

Op de verder kale Hundisburg werd in 1382 de eerste lakenhal gebouwd. Vanaf dat moment was de heuvel in tweeën verdeeld . Het was een langwerpig gebouw van twee verdiepingen, vermoedelijk met kantelen en een weergang en op de hoeken een erkertorentje. Op de noordelijke hoek (bij de Waag) is in 1946 zo'n erkertorentje teruggevonden.

Frankfurt am MainDeze bouwvorm kwam wel vaker in Europa voor. De foto hiernaast (Frankfurt am Main) geeft een beeld van hoe onze lakenhal er (maar dan veel langer) kan hebben uitgezien.

De begane grond die uit pandjes van gelijke delen bestond, werd aan handelaars en ambachtslieden verhuurd.

De eerste verdieping liep over de hele lengte door en vormde zo een enorme hal waar laken werd verhandeld (en vaak feest werd gevierd). Alleen hier was, op de twee jaarmarkten na, lakenhandel toegestaan.

Verbouwing van de Lakenhal

In 1542 werd de lakenhal voor het eerst verbouwd. De hoektorentjes bleven daarbij in ieder geval gehandhaafd. De doorlopende hal op de eerste verdieping bleef net als de ruimten op de begane grond.

Ontstaan van de afzonderlijke pandjes

In de loop van de tijd werden de ruimten beneden naar boven toe doorgetrokken. Daardoor werd de hal op de eerste verdieping steeds verder opgedeeld en ontstonden er over de hele breedte afzonderlijke pandjes, het beeld dat je nu ook nog ziet. Veel van deze afzonderlijke pandjes bevatten, ook aan de buitenkant, nog fragmenten van de oude Lakenhal.

Perceelsindeling voormalige lakenhal Nijmegen Bron RANDe gemeente stelde als voorwaarde dat de gevels links en rechts van de Kerkboog (de onderdoorgang) er hetzelfde moesten uitzien. Zo moesten de gevels aan de rechterkant van de doorgang een trapgevel hebben. De twee huidige pandjes rechts van de Kerkboog hebben die nu ook nog. In de loop van de tijd werd het met deze eis minder nauw genomen. 

Nu zie je zoveel verschillende pandjes dat je je moeilijk kunt voorstellen dat dit vroeger één langgerekt gebouw is geweest. Aan de achterkant, op het Stevenskerkhof, is de oude perceelindeling ook nog goed te herkennen.

Kerkboog

In het begin was de Stevenskerk alleen via een kleine onderdoorgang in de Lakenhal te bereiken. In de 16e eeuw liep de lakenhandel terug en werden twee segmenten van de lakenhal gesloopt om de doorgang te verbreden. De Kerkboog ontstond.

De topgevel boven de bogen werd In 1605 gebouwd, in 1607 werd er aan de achterkant een trap gebouwd als opgang naar de Chirurgijnskamer boven de poort.

Kijk voor je verder gaat eerst nog even omhoog, want de kerkboog heeft een mooie gevel met twee gevelstenen. Deze bovenbouw is in Renaissance-stijl opgetrokken en bestaat uit twee verdiepingen. Links boven de poort staat op de gevelsteen een Latijnse tekst die vertaald luidt:

Door eensgezindheid groeit het kleine, door tweedracht gaat het grote ten onder. ~ Anno 1606.

Rechts een Psalmtekst (uit Psalm 40): 

Gelukkig is de mens die vertrouwt op zijn Heer.


Naar de Latijnse School

Deze pagina werd het laatst aangepast op 21-01-2020.