De Godenpijler van Nijmegen. Monument voor de Romeinse keizer Tiberius.

Lang verhaal kort.

Op het Kelfkensbos, voor het Valkhofmuseum, staat een kunstwerk dat herinnert aan een Romeinse Godenpijler.

Op vrijdag 22 februari 1980, uitgerekend op de datum dat de stad 36 jaar daarvoor werd gebombardeerd, zijn van deze godenpijler diep onder de grond twee blokken gevonden. Van deze blokken zijn afgietsels in het kunstwerk verwerkt. De originelen kun je in het museum bekijken.

De godenpijler was flink wat hoger dan wat je nu ziet. Hij stond bovendien recht overeind. Hij stond hier vermoedelijk rond 17 na Chr.


Hoe de pijler er uit gezien moet hebben. Het hele verhaal.

Godenpijler met keizer TiberiusDe pijler bestond uit minstens vier delen. De zuil moet zelfs aanzienlijk hoger zijn geweest: met meer dan vier blokken, een sokkel onderaan en een bekroning er bovenop. Het was onmogelijk om met twee bewaarde delen een verantwoorde reconstructie van de héle Romeinse godenpijler te maken, maar het plaatje* hieronder geeft een goed beeld.

De twee gevonden blokken staan in het Valkhofmuseum. De middelste reliëfs zijn compleet. De overige reliëfs zijn een kwart van de oorspronkelijke. Op elkaar gestapeld moeten deze beide delen ruim 3,5 meter hoog zijn geweest. We zien dus 4 volledige (4 zijden) en acht onvolledige reliëfs op twee blokken.

Een van de complete reliëfs in het midden toont Tiberius, stiefzoon en opvolger van de eerste Romeinse keizer Augustus. Hij brengt een offer aan de goden. Je ziet hoe hij uit een schaal wijn op een altaar voor hem giet. Zijn afgekorte naam: Tib(e)r(ius) C(ae)sar staat er ook op. Victoria, de godin van de overwinning houdt een lauwerkrans boven zijn hoofd.

Het monument dateert van na de troonsbestijging van Tiberius in het jaar 14 n.Chr. Getuige de lauwerkrans moet de zuil zijn opgericht nadat Tiberius een reeks veldtochten tegen de Germanen in 15-16 n.Chr. succesvol beëindigde.

Tiberius staat op de pijler in het gezelschap van enkele goden waaronder Apollo, Diana, Ceres en Bacchus, die symbool staan voor de bovennatuurlijke steun die Tiberius en de zijnen daarbij ten deel viel. 

We mogen ons gelukkig prijzen dat juist het blok met Tiberius erop bewaard is gebleven: daardoor weten we dat de zuil hier rond het jaar 17 n.Chr. in Nijmegen stond. Deze zuilen stonden alleen in steden van betekenis.  We mogen daarom concluderen dat Nijmegen al in dat jaar een belangrijke stedelijke nederzetting was, de eerste stad in het huidige Nederland.

Pijler èn Zonnewijzer.

Het kunstwerk is behalve een kunstzinnige verbeelding van de Godenpijler eveneens een zonnewijzer.

* Illustratie met dank aan Drs. Louis Swinkels, conservator archeologie Valkhofmuseum.

Wat foto's en een video over de Godenpijler.