De Lakenhal van Nijmegen

De lakenhal van Nijmegen? Ik zie niets!

Al eeuwen zijn de Grote Markt en het Stevenskerkhof door een lange gevelrij van elkaar gescheiden. Maar dat is pas zo vanaf rond 1382.

Daarvóór stond de kerk hier moederziel alleen op deze uitgestrekte berg, de Hundisburg. In 1382 werd dit uitgestrekte gebied in tweeën gedeeld door de bouw van de eerste lakenhal.

Deze eerste lakenhal was een langwerpig gebouw van twee verdiepingen. Het zag er waarschijnlijk een beetje kasteelachtig uit met kantelen, een weergang en op de hoeken een erkertorentje. Van de noordelijke hoek (bij de waag) is het torentje in 1946 nog teruggevonden.

De foto hiernaast (Frankfurt am Main) heeft een beeld van hoe de lakenhal er (maar dan veel langer) kan hebben uitgezien. Deze bouwvorm kwam op meer plaatsen voor.

De begane grond bestond uit afzonderlijk gelijke delen die aan handelaars en ambachtslieden werden verhuurd.

De eerste verdieping liep over de hele lengte door en vormde dus een enorme hal waar laken werd verhandeld (en vaak feest werd gevierd). Op de twee jaarmarkten na was deze verdieping de enige plaats waar lakenhandel was toegestaan.

Vanaf 1540 werd deze eerste lakenhal voor een groot deel door nieuwbouw vervangen maar kennelijk niet helemaal, gezien het genoemde hoektorentje dat in 1946 werd ontdekt. Ook daarna was er op de eerste verdieping een doorlopende hal en waren er kleinere ruimten op de begane grond. Ik kan me voorstellen dat toen de oude verdeling is gehandhaafd en dat alleen sommige delen zijn vernieuwd.
Gaandeweg werden de afzonderlijke benedenruimtes naar boven doorgetrokken, waardoor de eerste verdieping steeds verder werd opgedeeld. Er ontstonden zo dus over de hele breedte afzonderlijke verticale percelen, een beeld dat je nu ook nog ziet. Dat maakt dat je moeilijk kunt voorstellen dat deze rij pandjes vroeger een lakenhal vormden.

De gemeente stelde als voorwaarde dat de gevels links en rechts Tekening van de prceelsindeling voormalige lakenhal Nijmegenvan de Kerkboog (de doorgang) er hetzelfde moesten uitzien. Zo moesten de gevels aan de rechterkant van de doorgang een trapgevel hebben. De twee huidige pandjes rechts van de Kerkboog hebben die nu ook nog. In de loop van de tijd werd het met deze eis minder nauw genomen. Nu zie je zoveel verschillen dat je je moeilijk kunt voorstellen dat dit vroeger één langgerekt gebouw is geweest. Aan de achterkant, op het Stevenskerkhof, is de oude perceelindeling nog het beste herkennen.