De Lakenhal van Nijmegen

Ik zie helemaal geen hal!

Tot 1382 stond de Stevenskerk (toen nog niet zo groot als nu) hier moederziel alleen op deze uitgestrekte heuvel, de Hundisburg. Geen mooie geveltjes, geen Waaggebouw, een lege vlakte.

In 1382 werd dit gebied in tweeën gedeeld toen de eerste lakenhal van Nijmegen werd gebouwd. De Stevenskerk lag aan de westkant, de Grote Markt aan de oostkant.

Deze eerste lakenhal was een langwerpig gebouw van twee verdiepingen. Het zag er waarschijnlijk een beetje kasteelachtig uit met kantelen, een weergang en op de hoeken een erkertorentje. Van de noordelijke hoek (bij de Waag) is het torentje in 1946 nog teruggevonden.

De foto hiernaast (Frankfurt am Main) geeft een beeld van hoe de lakenhal er (maar dan veel langer) kan hebben uitgezien. Deze bouwvorm kwam op meer plaatsen voor.

De begane grond bestond uit afzonderlijke delen van gelijke breedte die aan handelaars en ambachtslieden werden verhuurd.

De eerste verdieping liep over de hele lengte door en vormde dus een enorme hal waar laken werd verhandeld (en vaak feest werd gevierd). Op de twee jaarmarkten na was deze verdieping de enige plaats waar lakenhandel was toegestaan.

Vanaf 1540 werd deze eerste lakenhal voor een deel door nieuwbouw vervangen maar kennelijk niet helemaal, gezien het genoemde hoektorentje dat in 1946 werd ontdekt. Ook daarna was er op de eerste verdieping een doorlopende hal en waren er kleinere ruimten op de begane grond. Ik kan me bijna niet anders voorstellen dan dat toen de oude verdeling is gehandhaafd en dat alleen sommige delen zijn vernieuwd.

In deze periode werd ook de Kerkboog gebouwd die toegang geeft tot het Stevenskerkhof. Boven de poort bevindt zich de Chirurgijnskamer in een in Renaissance-stijl opgetrokken bovenbouw van twee verdiepingen uit 1606.

Gaandeweg werden de afzonderlijke benedenruimten naar boven doorgetrokken, waardoor de eerste verdieping steeds verder werd opgedeeld. Er ontstonden zo dus over de hele breedte afzonderlijke verticale percelen, een beeld dat je nu ook nog ziet.

De gemeente stelde als voorwaarde dat de gevels links en rechts Tekening van de prceelsindeling voormalige lakenhal Nijmegenvan de Kerkboog (de doorgang) er hetzelfde moesten uitzien. Zo moesten de gevels aan de rechterkant van de doorgang een trapgevel hebben. De twee huidige pandjes rechts van de Kerkboog hebben die nu ook nog. In de loop van de tijd werd het met deze eis minder nauw genomen. 

Nu zie je zoveel verschillen dat je je moeilijk kunt voorstellen dat dit vroeger één langgerekt gebouw is geweest. Aan de achterkant, op het Stevenskerkhof, is de oude perceelindeling nog het beste herkennen.