Nijmegen heeft de Waal omarmd

We hebben wandelsuggesties voor de stadskant, de oude Waalkade en voor het Rivierpark / de Spiegelwaal aan de nieuwe noordkant van de stad. Hier vertellen we het een en ander over de rivier in de loop van de eeuwen.


De Waal rond het begin van de jaartelling

De Waal heeft de bekende loop van nu niet altijd gehad. In de prehistorie was er al helemaal geen sprake van rivieren, maar alleen van voortdurend veranderende water- grind- en modderstromen.

Rond 50 voor Christus

Zo rond 50 v.Chr. stroomde de Waal langs de stuwwal en boog hij op de plek van de Waalbrug naar boven, in grote lijnen de route volgend die nu wordt gevormd door de weg naar Arnhem. Dat was vroeger een oude trekvaart: de Grift die de verbinding tussen Nijmegen en Arnhem vormde. Geleidelijk aan boog de Waal bij het kruispunt bij Van der Valk naar het westen af, door het gebied rond Hof van Holland. De Romeinen in deze periode zagen de Waal dus stromen langs de stuwwal, door Lent richting Oosterhout.

Rond het begin van de jaartelling

Rond het jaar nul slibde het naar het westen stromende deel dicht waardoor de druk op het gebied voor Nijmegen (de huidige Waal) toenam. Stap voor stap drong de rivier verder langs Nijmegen naar het westen. De bocht voor Nijmegen bestond nog niet: de Waal stroomde, iets noordelijker dan eerst, door de huidige Ooij (de huidige Oude Waal).

Rond 500 na Chr.

De noordelijke bedding was in de zesde eeuw totaal verzand en niet meer als voormalige rivier herkenbaar. De oude bedding van de Waal door de Ooij was er nog wel (de Oude Waal van nu); er was dus nog altijd geen sprake van een bijna haakse bocht bovenstrooms vlak voor de stad.

Verder verloop

Behalve het ontstaan van de bekende haakse bocht voor Nijmegen (omstreeks 1750) is de verdere ontwikkeling van de Waal voor deze website van minder belang. Er is echter heel veel over te vertellen en dat willen we je niet onthouden.

Het verloop in later eeuwen zie je op dit kaartje bij een artikel van Overland dat we hebben gevonden op de website van Mijn Gelderland waar een prachtige serie, Verbeelding van de Waal, geïnitieerd door De Bastei in Nijmegen, inzicht geeft in letterlijk alle aspecten van de Waal.

Het oudje krijgt een bypass

Een paar jaar geleden gingen Lent en Oosterhout deel van de stad uitmaken en kreeg de Waal een bypass in de vorm van de Spiegelwaal (kaartje). Sindsdien stroomt de Waal door de stad. Letterlijk en figuurlijk omarmt Nijmegen nu de Waal.

Omarmen doe je liefst als je van iemand houdt. Dat geldt en gold ook in de relatie van Nijmegen met de Waal. Natuurlijk zorgde de Waal voor welvaart, voor voedsel, maar de rivier kon lelijk doen: overstromingen, ijsgang en ondermijning van de kade zorgden dat de relatie een haat-liefde verhouding was.

De Waal maakt vlak voor Nijmegen een bijna haakse bocht. Dat zorgt voor opstuwing van het water, met overstromingen bovenstrooms als gevolg. De bocht maakt bovendien dat het water met kracht tegen de Nijmeegse kade stroomt. Dat zorgde nogal eens voor verzakkingen doordat zand onder en achter de kademuur werd weggespoeld.

Dat veranderde toen in 2013 werd begonnen met de uitvoering van het grootste project binnen Ruimte voor de Rivier: de dijk in Lent werd landinwaarts verlegd en een bypass geeft het water meer ruimte.

Het effect van de bypass.

Lentloper over de Spiegelwaal door Bernadet FeliksDe bocht is gebleven, maar bij hoog water stroomt een dam die net voor de bocht ligt over, de nieuwe 4 kilometer lange Spiegelwaal in. Voortaan gaat 1,5 procent van het Waalwater door de nevengeul, bij hoogwater kan dat wel 15% worden. Stroomopwaarts kan dan tot aan de Pannerdense Kop het waterpeil zo'n 35 centimeter dalen en wordt de kracht van de rivier bij Nijmegen getemd.

Nu de Waal zijn ergste dreiging heeft verloren sluit de stad er vriendschap mee. Aan de stadsstrandjes ligt het op mooie dagen vol recreanten, midden in de stad! Op het eiland wordt gefietst en gevist, de eerste roeiers komen trainen en er ontstaan talloze ideeën voor de toekomst van dit prachtige gebied. In alle opzichten heeft Nijmegen de Waal omarmd.

Wandelsuggesties voor de stadskant, de oude Waalkade en voor het Rivierpark / de Spiegelwaal.

 

Deze pagina is het laatst gewijzigd op 15-08-2019.