Dwaal- en ontdeksuggesties, met een kaartje (onderaan) voor het houvast. Veel plezier met de ontdekking van de

Lange en Stikke Hezelstraat en omgeving

De Lange Hezelstraat vormt samen met de Stikke Hezelstraat (stik is Nijmeegs voor steil), Burchtstraat en Sint Jorisstraat onderdeel van een oude Romeinse verbinding.

In de middeleeuwen ontwikkelde Nijmegen zich, van een kleine burgerlijke nederzetting onderaan de Valkhofheuvel en een palts op het Valkhof, tot een stad met stadsrechten. Hierbij breidde de bebouwing zich steeds verder naar het westen uit. Dat gebeurde in eerste instantie vooral langs deze Romeinse oost-west verbinding. De Hezelstraat is de enige middeleeuwse straat die in Nijmegen grotendeels gespaard is gebleven. 

Vanaf de 13e eeuw werden hier in de straat grote huizen op vrijstaande percelen gebouwd. Maar zelfs in de tweede helft van de 17e eeuw was er nog aardig wat groen aan beide zijden van de Hezelstraat, zoals je hieronder op de stadsplattegrond van Feltman kunt zien. Langzaamaan raakten de beide straatzijden steeds dichter bebouwd, tot de aaneengesloten rijen panden, die je nu ziet. Het waren eerst woningen die later tot later winkels werden verbouwd. De Hezelstraat werd zo de eerste volledige winkelstraat in ons land.

Bij een nog niet zo lang geleden uitgevoerd bouwhistorisch onderzoek zijn veel niet door het bombardement van 1944 getroffen panden in het oude centrum, waaronder de Lange Hezelstraat, van top tot teen onderzocht. Er kwamen hier in de Hezelstraat houtbouw, baksteenbouw, kelders, schouwen en haardstenen uit de 13e tot en met de 16e eeuw aan het licht. 

Er hebben grote koopmanshuizen, stadskastelen en dwarshuizen langs de straat gestaan. Sommige huizen werden gebouwd met materiaal dat van Romeinse gebouwen werd gesloopt. De inmiddels verlaten nederzetting Noviomagus, niet ver hiervandaan, in het huidige Waterkwartier, fungeerde als een soort bouwmarkt voor tufsteen en natuursteen dat eeuwen daarvoor voor de bouw van Romeins Nijmegen was gebruikt.

Sommige van die eeuwenoude gebouwen staan er nog steeds, ook al is er dan ooit een nieuwe gevel voor gebouwd. Voorbeelden van dit soort grote gebouwen zijn twee vroegere stadskastelen:  De Zwarte Ruijter op nummer 50/ 52 en het pand waarin Dille en Kamille zit. De bovenverdiepingen van dit enorme pand vormen nu het viersterrenhotel de Gulden Waagen.

Veel oude constructies zijn bewaard gebleven maar in de loop van de eeuwen zijn er steeds nieuwe gevels voor gebouwd. De oudste nu zichtbare gevels in de Hezelstraat dateren uit de 17e eeuw, zoals het pand met nummer 17 dat een gevel uit het midden van de 17e eeuw heeft. De nummers 30 en 32 hebben gevels van rond 1700, de gevel van nummer 41 dateert van rond de eeuwwisseling: een gevel die als één geheel (winkel en woonlagen) is ontworpen. Jugendstil vind je op de Hezelstraat 103-107 uit 1901 en uit 1925 een mooi voorbeeld van de Amsterdamse School.

Zin om een eindje te gaan wandelen? Suggesties onderaan deze pagina op de kaart. (De nummers geven niet per se een volgorde aan).

Deel oude stadskaart van Feltman met de Hezelstraat en omgeving

Een deel uit de stadsplattegrond van Hendrik Feltman uit 1669, een enorme geschilderde kaart van 2,5 meter breed en bijna 3 meter hoog die in Museum Het Valkhof te zien is.

Anders dan tegenwoordig wordt het zuiden boven aangegeven!

Hezelstraat als deel van de Romeinse oost-west weg

Dit is het gedeelte van de Romeinse weg oost-west, vanuit Duitsland verder naar het westen van ons land. Alleen het deel van deze weg dat in het centrum ligt (de blauwe bolletjes) is aangegeven. De grije routes zijn hier niet ven betekenis.
Er is meer over Romeinse wegen in Nijmegen.

Wat highlights rond de Hezelstraat

Je loopt door de Oude Stad waar gelukkig meer gespaard is dan in de andere delen van de Benedenstad. Soms zie je een glimp van de herbouwde delen van de Benedenstad. Dat is echte jaren 80 bouw die we nu niet meer zo héél mooi vinden, maar die wel een karakteristiek aspect van de oude stad bewaart: smalle straatjes in het oude stratenplan en het volledig in acht genomen dakenplan van toen. Het moest, om voor rijkssubsidie in aanmerking te komen, sociale woningbouw zijn. Dat en de ligging op de heuvels beperkten de creatieve mogelijkheden. 

Al met al is het toch nog aardig geworden. De nieuwbouw uit de jaren 80 van de vorige eeuw heeft een eigen kwaliteit. De geschiedenis leert dat kwaliteit soms pas na enkele generaties algemeen wordt erkend en gewaardeerd. En ook het verval dat links en rechts nog te zien is, is een aspect van een levende stad.

Burger Kinderen Weeshuis (Protestant Weeshuis) in de Begijnenstraat.

Het eerste weeshuis van Nijmegen werd in 1560 geopend. Het werd, bekostigd met onder meer een erfenis van Stijntje Buijs, gevestigd in een bestaande woning aan de Broerstraat. Het was al gauw te klein en daarom werd er al na twee jaar hier aan de Begijnenstraat een nieuw weeshuis gebouwd. Om te worden opgenomen moest je het burgerrecht bezitten.

In 1591 werd Nijmegen door toedoen van Maurits protestant. Vanaf toen moet een wees niet alleen het burgerrecht bezitten maar ook protestant zijn. Katholieke kinderen werden wel toegelaten maar werden protestant opgevoed. In 1638 werd voor de katholieke wezen op de Hessenberg, hier vlakbij, het Armekinderenhuis gesticht.

Jacobskapel of Glashuis.

De Jacobskapel maakte onderdeel uit van een klooster (het St. Jacobsgasthuis) dat in 1438 werd gesticht. Het behoorde aan de Cellen- of Zwarte Zusters. De kapel en het klooster boden onderdak aan zieken en aan pelgrims die op weg waren naar Santiago de Compostela. De kapel heet, met het straatje eromheen, ook wel Glashuis. De kapel heeft allerlei functies gehad. Het bood onder andere ruimte aan de oven van een glasblazerij, vandaar de naam. Links van de deur is de samenhang met het klooster kort uitgelegd.

De bewoners van het straatje rechts hebben tientallen vogelhuisjes opgehangen in hun Vogelhofje. Vanuit de Hezelstraat rechtsaf vind je na zo'n 80 meter aan de rechterkant de Gulden Wagengas.

Deze gas loopt nog dood maar hiervoor zijn plannen in de maak. Het is wel de moeite waard er even in te lopen, want aan het eind is een mooi pandje met zichtbaar oude gevels te zien. De brede trap die je ziet, leidt naar een plat dak vanwaar je misschien wel één van de oudste gebouwen van de stad kunt zien met mooie gotische sierbogen. Het pandje behoorde toe aan het cisterciënzerinnen klooster Graefenthall aan de Niers, bij Goch. Ik weet alleen niet of je deze trap wel mag gebruiken. Voor alle zekerheid een foto. Respecteer het eigendom en de privacy van de mensen die hier wonen.

Nu, 2019, is dit hele gebied bijna opgeknapt. Het kan daarom zijn dat het stukje hierboven niet helemaal meer klopt. In de loop van 2019, als alles klaar is, maken we in ieder geval een nieuwe beschrijving. //

Weer op de Hezelstraat kun je

  • rechtsaf om een omweggetje te maken door het Kronenburgerpark
  • of links en dan rechtdoor door de Hezelstraat naar de Ganzenheuvel nabij de Stevenskerk
  • of even links en dan even rechts om door het architectonische hoogstandje te dwalen ten noorden van de Hessenberg

In dat laatste geval loop je uiteindelijk terug via de Jodenberg ook weer naar de Ganzenheuvel nabij de St. Stevenskerk.

 

In dit pand aan de Lange Hezelstraat 75 is op de benedenverdieping Dille en Kamille gevestigd. Op de overige verdiepingen bevindt zich het zorgvuldig gerestaureerde pand waarin Hotel de Gulden Waagen is ondergebracht. Het pand is van oorsprong een middeleeuws stadskasteel. Er zijn hiervan nog originele kantelen te zien (in de gang van het hotel). Ook zijn er muren gevonden (in de aankomsthal) waarop in de middeleeuwen pek is aangebracht om de pest die in die tijd heerste buiten de deur te houden. 

Dwaalsuggesties

Gebruik (bijvoorbeeld op je mobiel) onderstaande "Google map" (met de in deze kleur weergegeven rondjes) als je wel wilt kijken maar niet wilt zoeken naar wat de stad te bieden heeft. Mrt dit kaartje heb je voldoende houvast.  Zo kun je wat rondneuzen en tegelijkertijd een hoop te weten te komen. De binnenstad is echt niet zo groot dat je zult verdwalen. Geniet dus maar van wat je ziet.

Je kunt meer lagen zichtbaar maken door zo'n laag aan te vinken. De lagen (en de uitleggingen) zie je door links op het vakje met het pijltje te klikken. Je kunt de kaart afzonderlijk bekijken door helemaal rechts op het vak met de vier hoekjes te klikken. De nummers geven niet noodzakelik een gewenste volgorde aan. Maak zelf een route, wel zo leuk!

Er komt maart 2019 een vernieuwd kaartje //