Stadhuis in de Burchtstraat

Op deze pagina: Ontstaan van het stadhuis | De "rechtspraak" | De gevel en de beelden | De Gedeputeerdenplaats | De toren | Fotogallerij
Er zijn méér bezienswaardige plekken in deze straat.

Ontstaan uit vier (+2) woonhuizen

Het stadhuis hier in de Burchtstraat bestaat sinds het einde van de 14e eeuw. Het eerste stadhuisje stond in de omgeving van de Lage Markt in de Benedenstad, bij de Waal. 

Dit tweede stadhuis was aanvankelijk gevestigd in één woonhuis op de hoek links (1) (stadsrekening van 1382). De stad Nijmegen kocht later naastgelegen panden bij. Twee naastgelegen woonhuizen werden in 1420 resp. 1524 toegevoegd (2 en 3). De drie (1, 2 en 3) woonhuizen werden in 1553/54 samengevoegd tot het huidige stadhuis. De andere twee woonhuizen (4 en 5), die door een gang van de eerste drie waren gescheiden vormen globaal de ondergrond van de bodenkamer (huis 4), de Gedeputeerdenpoort (de gang) en de vergaderruimte helemaal rechts (huis 5). Deze ontwikkeling is goed te zien in de ligging van de kelders onder het stadhuis.

De kelder, de schepenhal en de kooi - de rechtspraak van toen

In de kelder die oorspronkelijk bij het derde woonhuis hoorde was een folterkamer. Daarin was onder andere een faciliteit voor het vierendelen aanwezig. Na verhoor hier spraken de schepenen recht. In de kooi aan de gevel, links, werden misdadigers tentoongesteld die door het volk konden worden bespot, beledigd en bekogeld.

De gevel van het Nijmeegse stadhuis

De gevel van het stadhuis stond er na de oorlog volkomen geblakerd bij. Veel elementen moesten opnieuw worden gemaakt om Nijmegen zijn gezicht terug te geven.

Bovenin onder de daklijst zie je 7 medaillons die de zeven deugden voorstellen. De zeven deugden zijn  Prudentia (voorzichtigheid), Iustitia (rechtvaardigheid), Temperantia (matigheid), Fortitudo (kracht), Caritas (liefde), Spes (hoop) en Fides (geloof). Deze zijn door Martinus van Dijk gemaakt naar 16e-eeuwse originelen.

Boven de raampartijen vind je, in twee rijen,18 hoofden, eveneens door Martinus van Dijk gehakt.

Onderaan staan 8 beelden die acht vorsten en helden uit de Nijmeegse geschiedenis voorstellen: keizer Frederik van Barbarossa, keizer Traianus, keizer Karel IV, keizer Karel de Grote, keizer Karel V, Duits koning Willem II, Claudius (Julius) Civilis en Julius Caesar. Ze zijn opnieuw gehakt door Albert Termote naar voorbeeld van de bij het bombardement verloren gegane beelden. Die waren uit 1553 en gemaakt door meester Cornelis Sass. Hetzelfde geldt voor de Madonna met kind op de hoek van het stadhuis.

Nu je toch omhoog kijkt,  kijk ook eens achterom naar de zes reliëfs rond het thema flora en fauna door Jac Maris op de gevel van Burchtstraat 3 (op de hoek). Wie zegt dat wederopbouwarchitectuur niet veel voorstelt?

Gedeputeerdenplaats

Via de poort rechts in de gevel (het is niet bekend wie de poort heeft gemaakt) bereik je de Gedeputeerdenplaats. Als de poort open is kun je zonder enig probleem naar binnen wandelen.

In de onderdoorgang zijn links enkele stenen ingemetseld die herinneren aan de oorlog in Nederlands Indië. Aan de rechterkant vind je plaquettes die herinneren aan de vijftigste herdenking van de Slag om Nijmegen in september 1944, waarbij de Waalbrug door het 1ste en 2e Bataljon van de Grenadier Guards werd veroverd en aan de vijftigste viering van de bevrijding, 5 mei 1995.

Op de binnenplaats zelf kun je veel fragmenten vinden van gevels en vooral van eind 18e eeuw gesloopte stadspoorten en -muren. Het poortje onder de toren is afkomstig uit een pand aan de Snijderstraat 23. De poort waar je bij binnenkomst tegenaan kijkt is de poort van de Kwartierlijke Academie (de eerste universiteit van Nijmegen, 1655 - 1680). De academie was gehuisvest in de Commanderie van Sint Jan, waarbij deze speciale toegangspoort gemaakt werd. Deze poort gaf toegang tot de Franse Plaats waaraan de Commanderie gelegen is.

De toren van het stadhuis

Kijk eens, vanuit de uiterste hoek rechts van de Gedeputeerdenplaats, omhoog naar de toren. Daar zie je bogen ingemetseld. Die bogen zijn een fragment van de dakgootlijst van de in '44 totaal uitgebrande, middeleeuwse Dominicanenkerk. Die stond hier vlakbij, zeg maar achter je, aan de Broerstraat.

Het stadhuis had voor de oorlog trouwens geen toren. Dat hij er nu wel een heeft is bedoeld als gedeeltelijke vervanging voor de talrijke in de oorlog bij het bombardement verloren gegane kerktorens. Nijmegen was voor WO2 een echte torenstad.

Fotogallerij

De ruimten in het Stadhuis zijn niet altijd te bezichtigen (wel met sommige rondleidingen door het Gilde!). Vandaar wat foto's:

Kaartje van de Burchtstraat met het stadhuis van Cornelis Feldman 1669