Stadswandeling over de Waalkade, westelijk deel

Voor allebei de wandelingen (Waalkade oost en west) kun je dit wandelkaartje downloaden en uitprinten of op je smartphone bekijken.
Voor alleen deze wandeling (Waalkade west) is dit kaartje handiger.

Loop je deze wandeling aansluitend aan de Grote markt e.o. wandeling, dan loop je deze in tegengestelde richting. Je kunt dat het beste bij bolletje (13) beginnen.


Vooraf

De Waalkade is eeuwenlang een belangrijke aanjager geweest in de ontwikkeling van Nijmegen. Vlak bij water, wat wil je. Je leest er hier meer over.

De naam Waalkade komt voor vanaf rond 1900. Daarvóór waren de namen Aan 't Water, Op den Werf of Aan den Waal in zwang.

Waalwal,
 verborgen schoonheidNeem de tijd om ook even aan het water te gaan zitten, met de blik op de enorme binnenschepen die je hier voorbij ziet varen richting Duitsland en terug naar Rotterdam. Laat je ogen dwalen over de overkant en neem je voor ook daar nog een wandeling of fietstocht te maken. Sinds 2016 is daar een natuur- en watersportparadijs aan het ontstaan, midden in de stad.

Om te beginnen

Start op de Blauwe Steen, midden op het kruispunt van wegen dat de stad eeuwenlang in vier kwartieren verdeelde. Je vindt de blauwe steen op de hoek met de Jumbo City/ LaPlace, parfumerie Douglas, H&M en café restaurant Biessels (met de vulpen lichtreclame tegen de gevel op de hoek). Loop van hier tussen Biessels en H&M de Grotestraat in, eeuwenlang al de belangrijkste verbindingsweg tussen boven- en benedenstad.

Grote straat 33: Philips en Marx

(1) Op Grotestraat 33 woonde Nanette Salomons Cohen die in 1785 trouwde met Isaac Heijmans Presburg. Deze twee kregen twee dochters: Henriëtte en Sophie.
Henriëtte trouwde met Heinrich Marx (1814). Hun zoon Karl werd wereldberoemd met Das Kapital.
Sophie trouwde met Leon Philips (1820). Hun zoon Philip stichtte samen met kleinzoon Gerard in 1891 de Philips gloeilampenfabriek in Eindhoven.

Het Marxisme en de multinational Philips, in alles hun tegengestelde, hebben dus, uiteindelijk dezelfde, Nijmeegse, wortels!


Loop verder naar beneden, tot bijna onderaan. In de straat rechts, net om de hoek, een mooie muursteen, gewijd aan Arnold Kelfken, burgemeester, naar wie het Kelfkensbos is vernoemd.

(2) Onderaan de Grotestraat, in de coupure van de waterkering, zie je hoe al sinds mensenheugenis de benedenstad werd afgesloten bij hoog water: door twee (toen) houten schotten met paardenmest ertussen. Nu is de waterkering een staaltje van techniek, delen ervan zijn verzonken in de grond en komen alleen naar boven als de waterstand dat nodig maakt. De meter die je hier ziet geeft de actuele waterstand van de Waal aan.

(3) Loop naar links tot aan een kleine rotonde met een huisje op de muur. Loop hier door de coupure de Lage Markt in. Aan de linkerkant vind je in de gevel van nummer 62 (3) een muursteen die herinnert de grote watersnoodramp van 1861.
Draai je om, zodat de coupure aan je rechterhand is en loop dan het pad langs de hoekgevel (nummer 81) in. Je loopt nu achter de waterkering en op de Waalwal (4).

Voordat de waterkering er was beschermde de wal de achtergelegen huizen tegen het water maar vooral ook tegen beschietingen vanaf de overkant van de rivier.
De huizen hier lopen door tot aan de andere kant, de Lage Markt. Eerst werden er brede vrijstaande huizen met een tuin ernaast gebouwd, later werden de tuinen ook bebouwd wat tot de kenmerkende verkaveling heeft geleid.

Loop bij (5) onder het poortje door. Boven de poort een steen waarmee de verdrinkingsdood door Maarten Schenck wordt herdacht. Dit is de St. Anthonispoort, een van de weinige overgebleven poorten hier aan de kade.

Wie was Maarten Schenck?

Maarten Schenk was een nogal onbetrouwbare legeraanvoerder. In de 80-jarige oorlog vocht hij afwisselend voor Oranje, voor Spanje en opnieuw voor Oranje. Hij had al eerder geprobeerd om Nijmegen voor Oranje in te nemen. Bij zijn laatste, noodlottige poging op 10 augustus 1589 zakte hij met liefst dertig schepen de Waal af. Via de huizen aan de Waalwal, die ook als stadsverdediging functioneerden, drong hij de stad binnen, maar het stedelijke garnizoen wist hem te verdrijven, linea recta de Waal in. Zijn schepen zonken, ook zijn eigen schip waarmee hij zich een veilige aftocht had willen verzekeren. Of hij is verdronken doordat zijn boot kantelde of dat hij de Waal in vluchtte en zijn zware harnas hem fataal werd is niet duidelijk. Wel is duidelijk dat de stad korte metten met deze overigens overal gehate man maakte. Zijn lijk werd, in vieren gedeeld, op staken bij de vier belangrijkste stadspoorten tentoongesteld.

Nijmegen werd daarna, in 1591, alsnog overwonnen en door Maurits van al zijn privileges beroofd. De stad ging vanaf dat moment deel uitmaken van de republiek ("de reductie van Nijmegen"). Schenck werd alsnog een fatsoenlijke begrafenis bezorgd en kreeg hij een graf in de Stevenskerk, een graf dat overigens nooit is teruggevonden. Als je meer wilt weten over Schenck dan is dit een mooi verzorgde pagina.
 

Loop even wat verder door over het binnenplaatsje. Op de hoek van het pand aan de overkant hangt het beeld van een olifant (6). 'In den Olifant’ is 17e eeuws en in classicistische stijl gebouwd. Het was de naam van een kruidenierswinkel die hier van 1795 tot 1908 gevestigd was. Je kon er koffie, thee en andere koloniale waren krijgen. Het olifantje aan de hoekgevel van dit pand herinnert hieraan. Nu doet het pand dienst als kunstenaarscentrum De Olifant.
Ernaast (7) De Hof van Xanten. De voorgevel van dit statige patriciërshuis is versierd met prachtige klassieke elementen zoals pilasters (iets uitspringende, halve pilaren) en bloemen- en vruchtenslingers onder de ramen. De naam ‘Hof van Xanten’ verwijst naar de oorspronkelijke functie: rentmeestershuis van het kapittel van Xanten. Circa 1650...

Schuin tegenover deze twee panden tref je in een oud pakhuis Galerie Marzee (8) aan. Deze galerie is wereldwijd toonaangevend op het gebied hedendaagse sieraden. Zie hier een indrukwekkend overzicht van onder meer in de galerie geëxposeerde werken.

Tegen de waterkering, schuin richting het water de trap af, is het beeld van de Wachteres. Een liggende wachteres? Vreemd verhaal, maar kunstenaar Paul de Swaaf had in opdracht een vrouw gemaakt die, met de rokken omhoog in het water staand de wacht hield over de stad. Naam: de Wachteres. Hij twijfelde echter over zijn werk en maakt dit andere beeld dat onbedoeld de naam van Wachteres behield.

Loop nu verder richting spoorbrug. Op deze plaats lag de oude binnenhaven (10), afsluitbaar met een grote boom die ’s avonds en ’s nachts het invaren in de haven blokkeerde. In 1855 kwam er buiten de stadsmuren, op de plaats van een Romeins grafveld, een nieuwe grote haven westelijk van de spoorbrug te liggen. Deze plek hier werd vanaf toen ‘Oude Haven’ genoemd.

Op de plek van de Oude Haven vind je nu Het Labyrint (11), een kunstwerk van Jaap van Hunen en Klaus van de Locht dat een groot deel van dit deel van de kade beslaat. Het middelpunt is een mooi punt voor trouwfoto's.
"Een labyrint wijst je de weg. In een doolhof raak je de weg kwijt". Carin Wennink, de Schaapshoeve, Centrum voor persoonlijk welzijn in Langenboom.

Loop weer wat meer in de richting van de spoorbrug en hou even de keermuur in de gaten. Tegen deze keermuur is een nogal onopvallend plateau bevestigd voor een toch wel opvallende daad van verzet aan het begin van de Tweede Wereldoorlog. Het is het Monument Belgische krijgsgevangenen (12).
Tussen 30 mei en 5 juni 1940 meerden negentig rijnaken met aan boord zo'n kwart miljoen Belgische krijgsgevangenen aan bij de Nijmeegse Waalkade. De tocht naar de kampen van de bezetter was tot stilstand gekomen doordat de Waalbrug, die op 10 mei was opgeblazen, nog in het water lag. De bevolking van de wijken Waterkwartier en Benedenstad gaf de uitgehongerde krijgsgevangenen water, melk, brood en medische verzorging. Deze spontane actie groeide uit tot een van de eerste verzetsdaden in Nederland. https://goo.gl/iDRjeV

(13) Bij het begin van de spoorbrug en de opgang naar de fietsbrug de Snelbinder  is het zg Zuidelijke landhoofd zichtbaar. Het is een op een kasteel of stadspoort lijkend gebouw waarover zoveel te vertellen is dat we daar een afzonderlijke pagina aan hebben gewijd. Ga er even bij zitten en neem even de tijd.

Het laatste punt (14) is een aan de reling van de Snelbinder, de fietsbrug naar Nijmegen noord,  bevestigd bordje met een tekst van de schrijver Nescio, die een sterke band met Nijmegen had. Nescio is bekend van werken als Dichtertje (1917), De uitvreter (1911) en Titaantjes. Nescio : (Amsterdam, 22 juni 1882 – Hilversum, 25 juli 1961).
Meer over Nescio op Wikipedia: https://nl.wikipedia.org/wiki/Nescio en een heel interessante website met plaatsen in Nijmegen waar citaten van grote schrijvers over Nijmegen te vinden zijn: Literaire Bakens Nijmegen (https://goo.gl/fSnUeo)

Vanaf dit punt kun je eventueel doorlopen naar de andere oever van de Waal en daar de Spiegelwaalwandeling lopen.

LINKS: Meer over de Waalbrug | Waalkadewandeling oostelijk deel | Wandelen aan de overkant: de Spiegelwaal |

 

Bij het kaartje

Met het knopje, links in de bovenbalk, kun je lagen van de kaart aan- en uitzetten. TIP: Laat bij deze wandeling voor de overzichtelijkheid alleen "Waalkade en directe omgeving" (de steenrode bolletjes.) aangevinkt.
 

Deze icoon, rechts in de bovenbalk, kun je gebruiken als je het kaartje liever buiten deze website bekijkt.

 

Dit knopje rechts in de bovenbalk gebruik je als je de link naar het kaartje met vrienden wilt delen of naar jezelf wilt sturen (handig als je het op een smartphone of je i-Phone wilt gebruiken).
 

De volgorde is niet echt belangrijk. We stellen voor dat je op de Blauwe Steen, het grote kruispunt bij de Grote Markt, Stevenskerk en Waaggebouw begint en de Grotestraat afloopt. Halverwege begint dan de wandeling met (1). Maar doe het gerust anders als je dat beter past.

Deze pagina werd het laatst aangepast op 26-01-2020.