Stadswandeling over de Waalkade, westelijk deel

Kaartje voor Waalkade oost èn west
Kaartje voor alleen deze wandeling (Waalkade west)

Loop je deze wandeling aansluitend aan de Grote markt e.o. wandeling, dan loop je deze in tegengestelde richting. Je kunt dan het beste bij bolletje (13) beginnen.


Vooraf

De Waalkade is eeuwenlang een belangrijke aanjager geweest in de ontwikkeling van Nijmegen. Vlak bij water, wat wil je. Je leest er hier meer over.

De naam Waalkade komt voor vanaf rond 1900. Daarvóór waren de namen Aan 't Water, Op den Werf of Aan den Waal in zwang.

Waalwal,
 verborgen schoonheid

Gemeenschappelijke start wandelingen Waalkade west en oost

Klik hier om te beginnen

Om te beginnen

Start op de Blauwe Steen, midden op het kruispunt van wegen dat de stad eeuwenlang in vier kwartieren verdeelde. Je vindt de blauwe steen op de hoek met de Jumbo City/ LaPlace, parfumerie Douglas, H&M en café restaurant Biessels (met de vulpen lichtreclame tegen de gevel op de hoek) ( Maps of   .

Loop van hier tussen café Biessels en H&M de Grotestraat in, eeuwenlang al de belangrijkste verbindingsweg tussen boven- en benedenstad.

♦ Aan je rechterhand ter hoogte van het straatje rechts zie je een muursteen met een ster in de gevel. Het huis Die Sterre wordt al in 1399 genoemd. Wat je ziet, is de oorspronkelijke gevelsteen.

Grote straat 33: Philips en Marx

(1) Op deze plaats (nu nummer 33) woonde Nanette Salomons Cohen die in 1785 trouwde met Isaac Heijmans Presburg. Deze twee kregen twee dochters: Henriëtte en Sophie.

Henriëtte, die hier werd geboren, trouwde met Heinrich Marx (1814). Hun zoon Karl werd wereldberoemd met Das Kapital. Dat is al bijzonder, maar het aardigste is nu dat haar zus Sophie trouwde met Leon Philips (1820). Hun zoon Philip stichtte samen met kleinzoon Gerard in 1891 de Philips gloeilampenfabriek in Eindhoven.
 
Het Marxisme en de multinational Philips, in alles hun tegengestelde, hebben dus, uiteindelijk dezelfde, Nijmeegse, wortels! Net direct, maar toch.

Veel huizen in de Benedenstad hadden een naam. Dit huis heette Het Swerte Schilt.
 
Loop verder naar beneden. Als je bijna aan het eind bent zie je in de straat rechts, net om de hoek, een mooie muursteen, gewijd aan Arnold Kelfken, burgemeester, naar wie het Kelfkensbos is vernoemd.

(2) Onderaan de Grotestraat, in de coupure van de waterkering, zie je hoe al sinds mensenheugenis de benedenstad werd afgesloten bij hoog water: door twee (toen) houten schotten met paardenmest ertussen. Nu is de waterkering een staaltje van techniek, delen ervan zijn verzonken in de grond en komen alleen naar boven als de waterstand dat nodig maakt. De meter die je hier ziet, geeft de actuele waterstand van de Waal aan.

(3) Sla vanaf de waterkering onderaan de Grotestraat linksaf en loop tot aan de rotonde met een huisje op de muur. Loop hier door de coupure de Lage Markt in. Aan de linkerkant vind je in de gevel van nummer 62 (3) een muursteen die herinnert de grote watersnoodramp van 1861.

Draai je dan om, zodat de coupure aan je rechterhand is en loop dan het pad langs de hoekgevel (nummer 81) in. Je loopt nu achter de waterkering en op de Waalwal (4).

Voordat de muur er was beschermde de wal de achtergelegen huizen tegen het water maar vooral ook tegen beschietingen vanaf Fort Knodsenburg aan de overkant van de rivier. Aan de deuren die alleen met een trapje "in de wal" bereikbaar zijn kun je zien dat het rijtje huizen er al stond voordat de wal werd opgeworpen. Het rijtje huizen diende als stadswal, een vrij kwetsbare verdediging.

De huizen lopen van deze kant door naar de straat hierachter, de Lage Markt.

Let eens op de afwisselende verkaveling, om en om breed en smal. Verklaring? Eerst werden er brede vrijstaande huizen gebouwd waar smallere tuinen naast lagen. Die tuinen werden later bebouwd.

Loop bij (5) onder het poortje door. Dit is de St. Anthonispoort, een van de weinige overgebleven poorten hier aan de kade.

De zwarte sluitsteen van de poort met het opschrift 4M + KP geeft hier de hoogte van de poort aan vergeleken met het peil van de kade KP - kadepeil) toen de steen werd aangebracht.

Boven de poort zit een steen waarmee de verdrinkingsdood van Maarten Schenck wordt herdacht.

 

Wie was Maarten Schenck?

Maarten Schenk (Schenck) was een nogal onbetrouwbare legeraanvoerder. In de 80-jarige oorlog vocht hij afwisselend voor Oranje, voor Spanje en opnieuw voor Oranje. Hij had al eerder geprobeerd om Nijmegen voor Oranje in te nemen. Bij zijn laatste, noodlottige poging op 10 augustus 1589 zakte hij met liefst dertig schepen de Waal af. Via de huizen aan de Waalwal, die ook als stadsverdediging functioneerden, drong hij de stad binnen, maar het stedelijke garnizoen wist hem te verdrijven, linea recta de Waal in. Zijn schepen zonken, ook zijn eigen schip waarmee hij zich een veilige aftocht had willen verzekeren. Of hij is verdronken doordat zijn boot kantelde of dat hij de Waal in vluchtte en zijn zware harnas hem fataal werd is niet duidelijk. Wel is duidelijk dat de stad korte metten met deze overigens overal gehate man maakte. Zijn lijk gevierendeelde lijk werd op staken bij de vier belangrijkste stadspoorten tentoongesteld.

Nijmegen werd alsnog, in 1591, overwonnen en door Maurits van al zijn privileges beroofd. De stad ging vanaf dat moment deel uitmaken van de republiek. Omdat er weinig overbleef van de voorname positie Nijmegen noemt men dit wel "de reductie van Nijmegen". Schenck kreeg alsnog een fatsoenlijke begrafenis met een graf in de Stevenskerk, een graf dat overigens nooit is teruggevonden. Als je meer wilt weten over Schenck dan is dit een mooi verzorgde pagina.
 

Loop even wat verder door over het binnenplaatsje. Op de hoek van het pand aan de overkant hangt het beeld van een olifant (6). 'In den Olifant’ is 17e eeuws en in classicistische stijl gebouwd. Het was de naam van een kruidenierswinkel die hier van 1795 tot 1908 gevestigd was. Je kon er koffie, thee en andere koloniale waren krijgen. Het olifantje aan de hoekgevel van dit pand herinnert hieraan. Nu doet het pand dienst als kunstenaarscentrum De Olifant.

Hof van Xanten zij-ingangErnaast (7) De Hof van Xanten. De voorgevel van dit statige patriciërshuis is versierd met prachtige klassieke elementen zoals pilasters (iets uitspringende, halve pilaren) en bloemen- en vruchtenslingers onder de ramen. De naam ‘Hof van Xanten’ verwijst naar de oorspronkelijke functie: rentmeestershuis van het kapittel van Xanten. Circa 1650...

Schuin tegenover deze twee panden tref je in een oud pakhuis Galerie Marzee (8) aan. Deze galerie is wereldwijd toonaangevend op het gebied hedendaagse sieraden. Zie hier een indrukwekkend overzicht van onder meer in de galerie geëxposeerde werken.

Tegen de waterkering, schuin richting het water de trap af, is het beeld van de Wachteres. Een liggende wachteres? Vreemd verhaal, maar kunstenaar Paul de Swaaf had in opdracht een vrouw gemaakt die, met de rokken omhoog in het water staand de wacht hield over de stad. Naam: de Wachteres. Hij twijfelde echter over zijn werk en maakt dit andere beeld dat onbedoeld de naam van Wachteres behield.

Loop nu verder richting spoorbrug. Op deze plaats lag de oude binnenhaven (10), afsluitbaar met een grote boom die ’s avonds en ’s nachts het invaren in de haven blokkeerde. In 1855 kwam er buiten de stadsmuren, op de plaats van een Romeins grafveld, een nieuwe grote haven westelijk van de spoorbrug te liggen. Deze plek hier werd vanaf toen ‘Oude Haven’ genoemd.

Op de plek van de Oude Haven vind je nu Het Labyrint (11), een kunstwerk van Jaap van Hunen en Klaus van de Locht dat een groot deel van dit deel van de kade beslaat. Het middelpunt is een mooi punt voor trouwfoto's.

Loop weer wat meer in de richting van de spoorbrug en hou even de keermuur in de gaten. Tegen deze keermuur is een nogal onopvallend plateau bevestigd voor een toch wel opvallende daad van verzet aan het begin van de Tweede Wereldoorlog. Het is het Monument Belgische krijgsgevangenen (12).
Tussen 30 mei en 5 juni 1940 meerden negentig rijnaken met aan boord zo'n kwart miljoen Belgische krijgsgevangenen aan bij de Nijmeegse Waalkade. De tocht naar de kampen van de bezetter was tot stilstand gekomen doordat de Waalbrug, die op 10 mei was opgeblazen, nog in het water lag. De bevolking van de wijken Waterkwartier en Benedenstad gaf de uitgehongerde krijgsgevangenen water, melk, brood en medische verzorging. Deze spontane actie groeide uit tot een van de eerste verzetsdaden in Nederland. https://goo.gl/iDRjeV

(13) Bij het begin van de spoorbrug en de opgang naar de fietsbrug de Snelbinder is het zg Zuidelijke landhoofd zichtbaar. Het is een op een kasteel of stadspoort lijkend gebouw waarover zoveel te vertellen is dat we daar een afzonderlijke pagina aan hebben gewijd. Ga er even bij zitten en neem even de tijd.

Het volgende punt (14) hebben we speciaal gekozen, omdat je van hier mooi op de Waalkade kijkt en omdat het een mooi startpunt is voor als je op de andere oever van de Waal de Spiegelwaalwandeling wilt gaan lopen.

Punt (14) is een aan de reling van de Snelbinder, de fietsbrug naar Nijmegen noord,  bevestigd bordje met een tekst van de schrijver Nescio, die een sterke band met Nijmegen had. Nescio is bekend van werken als Dichtertje (1917), De uitvreter (1911) en Titaantjes. Nescio : (Amsterdam, 22 juni 1882 – Hilversum, 25 juli 1961).
Meer over Nescio op Wikipedia : https://nl.wikipedia.org/wiki/Nescio en een interessante website met plaatsen in Nijmegen waar citaten van grote schrijvers over Nijmegen te vinden zijn: Literaire Bakens Nijmegen (https://goo.gl/fSnUeo)

LINKS: Meer over de Waalbrug | Waalkadewandeling oostelijk deel | Wandelen aan de overkant: de Spiegelwaal |

 

Bij het kaartje

Met het knopje, links in de bovenbalk, kun je lagen van de kaart aan- en uitzetten. TIP: Laat bij deze wandeling voor de overzichtelijkheid alleen de rubriek "Waalkade oost en west" (de steenrode bolletjes.) aangevinkt.
 

Deze icoon, rechts in de bovenbalk, kun je gebruiken als je het kaartje liever buiten deze website bekijkt.
 

Deze pagina werd het laatst aangepast op 04-03-2020.