Het Valkhof.

Rijksmonument, Archeologisch monument en Beschermd Stadsgezicht.

Aan de wieg van de Europese cultuur.

Voor de wandeling door het Valkhofpark installeer je de TourToDo app op je smartphone / iPhone en geef je na het opstarten de code 345275 in. Je krijgt een leuke rondleiding van zo'n 20 minuten door het park. Aan deze app is ook door ons meegewerkt.

Als je eerst nog wat achtergrondinformatie wilt, lees dan hieronder verder.

Prehistorie

Het gebied van het Valkhofpark was in de prehistorie, samen met het Kelfkensbos, een plek waar de doden werden begraven. De Voerweg, de diepe weg die de heuvel doorsnijdt en naar de Waal voert, was er nog niet. Die werd pas in de 15e eeuw gegraven. Maar er lag al wel een weg parallel aan de Waal waarlangs wat boerderijen stonden.

Bataafse nederzetting

Rond 50 voor Chr. bewoonden de Bataven het rivierengebied: het gebied dat nu de Betuwe, het Land van Maas en Waal en het Rijk van Nijmegen omvat. Nijmegen was, hooggelegen, natuurlijk een strategische toplocatie. Wat nu het Valkhof en Kelfkensbos is, maakte dan ook deel uit van de Romeins-Bataafse versterking: het Oppidum Batavorum.

Romeinen

In 55 voor Christus kwamen de Romeinen onder aanvoering van Gajus Julius Caesar het huidige Nederland binnen. Bij het Brabantse plaatsje Kessel zijn archeologische vondsten gedaan, die wijzen op een grote veldslag die daar moet hebben plaatsgevonden 1. Hier begint de geschiedenis van wat later Nederland zou gaan heten.

Natuurlijk was de Nijmeegse heuvelrug ook voor hen interessant. Maar de tactiek van de Romeinen was: samenwerking met gevestigde stammen. Voor de Bataven, als bestuurlijk centrum van het Bataafse gebied, verrees het Romeins-Bataafse Oppidum Batavorum.

De Bataafse Opstand

Bataafse ruiters, die bij de Romeinen in hoog in aanzien stonden, werkten met de Romeinen samen, totdat de Romeinen te vergaande eisen begonnen te stellen. De Bataven kwamen, onder leiding van Julius Civilis in opstand. Ze werden onderworpen, maar opnieuw kozen de Romeinen voor een vreedzaam naast elkaar bestaan. Wel werd voor hun nieuwe stad, Noviomagus, een plek verder weg van het Valkhof gekozen: het huidige Nijmegen-west (Waterkwartier).

Voor dit verhaal over het Valkhof gaan we even voorbij aan de verdere Romeinse geschiedenis.

Na de Romeinen

Nadat rond 400 de Romeinen vertrokken kreeg Nijmegen vooral te maken met de Franken. Tot ongeveer de 11e eeuw verdween de stedelijke cultuur in deze gebieden en het rijk werd verdeeld in talloze kleine rijkjes.

Met zo'n ideale ligging is het logisch dat het gebied bewoond is gebleven en er zijn daadwerkelijk munt- en grafvondsten gedaan waaruit duidelijk is geworden dat Nijmegen in de Frankische tijd aansluitende bewoning kende. Er ontbreken echter uit die tijd schriftelijke bronnen. Archeologische vondsten zijn bovendien schaars: het Valkhof is zelden uitgebreid onderzocht en dat zal in de toekomst door zijn drievoudige bescherming ook alleen in uiterste noodzaak en zo beperkt mogelijk gebeuren. Ook werd bijna uitsluitend gebouwd in hout en hout is in de Nijmeegse bodem geen lang leven beschoren en tenslotte is er in de Tweede Wereldoorlog flink huisgehouden. Véél weten we dus nog niet, en zeker niet veel uit deze periode.

Het eerste bouwwerk dat uit deze wat duistere periode opdoemt, is een kerkje, de eerste parochiekerk van Nijmegen, dat tussen 600 en 650 werd gebouwd op of in de buurt van het terrein van de Valkhofburcht. Dit kerkje is een van de voorlopers van de Stevenskerk.

Karel de Grote

Vanaf het midden van de achtste eeuw maakte Nijmegen opnieuw deel van een wereldrijk uit.

Keizers en koningen hadden geen vaste plek van waaruit ze regeerden. Ze reisden van stad naar stad. Nijmegen was Keizer Karel de Grote's noordelijkste woonplaats. Hier in Nijmegen bouwde Karel op de plaats van het voormalige Romeinse castellum een palts. Deze palts heeft hij enkele malen, zoals met Pasen in 777, bezocht. Ook daarna is het Valkhof bezocht door koningen en keizers. Nijmegen was, na Aken, voor de opvolgers van Karel de Grote een geliefde residentie. In de negende eeuw werden er vooral Rijksdagen gehouden.

Karel de Grote (waarschijnlijk 2 april 747 of 748 - Aken, 28 januari 814) , afkomstig uit het geslacht der Karolingen, was vanaf 9 oktober 768 koning van de Franken en vanaf 25 december 800 keizer van het Roomse Rijk.

Fast forward

  • Vanaf het midden van de negende eeuw werden nieuwe handelssteden zoals Groningen, Stavoren, Tiel en Utrecht en Nijmegen belaagd door de Vikingen. In Nijmegen staken ze de burcht in 880-881 in brand, maar de gebouwen bleven goeddeels gespaard: ook na deze jaren werd de burcht namelijk nog vaak door hoog geplaatsten bezocht.
    In de Waal is een met zilver belegd Vikingenzwaard gevonden, verloren of geofferd, zoals al sinds eeuwen daarvoor gebruikelijk was.
  • Rond het jaar 1000 werd de St. Nicolaaskapel gebouwd. In 1047 werd de burcht zwaar beschadigd toen de leenmannen van de Duitse keizer de boel in brand staken omdat ze met hem in conflict waren. Het lijkt erop dat pas een eeuw daarna werd de burcht weer in gebruik genomen, wat natuurlijk niet betekent dat het gebied eromheen verlaten zou zijn.
  • De palts is in de eeuwen die volgden uitgebreid, verbouwd, terwijl er ook delen zijn herbouwd.
  • De St. Nicolaaskapel is het oudst (zelfs een van de oudste stenen bouwwerken van Nederland) en stamt uit de late 10e,  vroege 11e eeuw. Hoe de burcht ook veranderde in de tijd, deze kapel bleef tot op heden de constante factor.
  • De St. Maartenskapel is gebouwd toen keizer Frederik Barbarossa zo rond 1155 de burcht van Karel de Grote herbouwde. Daarom wordt deze Maartenskapel meestal de Barbarossaruïne genoemd.

Verder en uitgebreider: de afbraak van het Valkhofde Barbarossaruïne |  de St. Nicolaaskapel |

Deze pagina werd het laatst aangepast op 07-01-2020.