De Waalbrug van Nijmegen

Na de inleiding hieronder vind je op deze pagina: De Waalbrug: een boogbrug en technisch hoogstandje | Economische gevolgen van de aanleg van de Waalbrug voor de Benedenstad | De Waalbrug in de Tweede Wereldoorlog | Renovatie van de Waalbrug

Voorbereiding en opening van de Waalbrug

In het Rijkswegenplan 1927 waren 11 bruggen voorzien. De Waalbrug is er één van: de grootste en architectonisch best geslaagde.

In 1936 werd de Waalbrug door koningin Wilhelmina geopend. De opening sloot een periode van voorbereidings- en bouwwerkzaamheden van maar liefst 30 jaar af!

Al in 1906 waren er plannen voor de bouw van een brug over de Waal. Vooral het driemanschap Joh. H. Graadt van Roggen, Mr. Walraven Francken en Hermanus Lambertus Terwindt vormde de stuwende kracht achter dit toen grootschalige project. Aan dit driemanschap is de poort aan het begin van het bruggetje over de Voerweg opgedragen .

Aanvankelijk gooide de Eerste Wereldoorlog (1914 - 1918) roet in het eten, maar vanaf 1928 werkte het Bruggenbureau Rijkswaterstaat, dat in 1928 speciaal was opgericht ten behoeve van de te bouwen verkeersbruggen over de grote rivieren aan het ontwerp. Het ontwerp werd verzorgd door de aan het bureau verbonden ingenieur P. Stelling. Deze werkte samen met de architect A.J. van der Steur en hoofdingenieur W.J.H. Harmsen. Vanaf 23 oktober 1931 werd eraan gebouwd. Vijf jaar later was hij klaar.

Technisch hoogstandje

De Waalbrug was in zijn tijd een uniek technisch hoogstandje.

Het is een zuivere boogbrug. Hierbij vormt de de boog de onderkant van de brug en het brugdek ligt dus boven. De boog bevindt zich boven het dek. Het dek maakt geen onderdeel uit van de hoofddraagconstructie. De krachten van de boog worden afgedragen op de pijlers.

Bij veel andere boogbruggen uit dezelfde periode en met dezelfde constructie, zoals de IJsselbrug bij Zwolle, de John S. Thompsonbrug bij Grave en de John Frostbrug bij Arnhem is dat niet het geval. Naast de Waalbrug is de Sydney Harbour Bridge een bekend voorbeeld van een zuivere boogbrug. Beide bruggen lijken dan ook sprekend op elkaar. 

Bij de aanbruggen van de Waalbrug bevindt het brugdek zich boven de boogconstructie. In Nederland is dit een zeldzaam verschijnsel. Dank aan Wegenwiki.

Door de constructie blijft het zicht op het uiterwaardenlanschap behouden en blijven ook de andere omgevingselementen van de brug zo goed mogelijk in het zicht.

Niet alleen rozengeur en maneschijn

De opening van de Waalbrug was belangrijk voor de aansluiting van Nijmegen op het landelijk wegennet. Voor de plaatselijke economie pakte het echter niet alleen maar gunstig uit. De brug maakte de gierpont Zeldenrust die zo lang het verkeer over de Waal had gezet overbodig.

De Waalkade werd daardoor minder belangrijk en daarmee begon de aftakeling van de Benedenstad als handelscentrum van de stad. De onderstad is er nooit meer helemaal bovenop gekomen totdat de kade een toeristische oppepper kreeg. Nu speelt de kade een belangrijke recreatieve rol en is de Waalbrug opgewaardeerd met nieuwe architectonische vernieuwing in de vorm van de Verlengde Waalbrug over de Spiegelwaal.

Iconische brug

De Waalbrug geldt als het icoon van de stad. Daarnaast speelt hij nog steeds een belangrijke rol in de verkeersafwikkeling binnen Nijmegen, al wordt die deels overgenomen door de tweede stadsbrug De Oversteek. En natuurlijk speelt de brug een rol tijdens de Vierdaagse. Over de Waalbrug beginnen de tienduizenden wandelaars de eerste dag van de 4-daagse op weg naar de Betuwe. Onder de brug is er wekenlang een uiterst gezellig gebeuren aan de gang: de Kaaij. Kaaaygezellig!

De Waalbrug tijdens de Tweede Wereldoorlog

Waalbrug opgeblazen mei 1940Vier jaar na de opening, in mei 1940, werd de Waalbrug door het Nederlandse leger opgeblazen in een poging het Duitse leger tegen te houden. Tijdens de oorlog werd de brug weer herbouwd. Foto: Regionaal Archief Nijmegen op Flicker

Renovatie van de brug

In 2018-2019 wordt de Waalbrug geheel gereviseerd. Bij de voorbereidingen wordt onder meer de oorlogsschade nauwkeurig in beeld gebracht. Tot in detail is en wordt bekeken aan welke eisen de renovatie moet voldoen om de brug zowel technisch als cultuurhistorisch verantwoord in ere te herstellen. Dat gaat ver: zo worden de miljoen klinknagels als beeldbepalend onderdeel van de constructie beschouwd. Ze zullen zo mogelijk allemaal behouden blijven en waar dat niet mogelijk is worden vervangen.